ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ରୂପ-ତୀର୍ଥର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦୂତ, ଦୂଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଏକାକ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। କେବଳ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ପୋକ, ପତଙ୍ଗ, ଦୂତ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ବିକାର ରହନ୍ତି। ଏହି ରୂପ-ତୀର୍ଥରେ କେବେଉ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି କିଛି ହେବା ନାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କାହିଁକି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି—ଏକ ଦିନ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସମ୍ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଥିଲେ, ବଳି ତିନି ଲୋକର ରାଜା ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଦିତିର ପୁତ୍ର ମହାବିଷ୍ଣୁ, ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ହରି ଜନ୍ମ ନେବା ସହ ସେ ଝରଣା କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ। ଏଠାରେ ତିଲକ ଗଛ, ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁତ୍ର ସମାନ ଦୟା ଓ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା, ଏହା ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପିତ। ଏହି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କର ପାପ ନାଶକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହୃଷୀକେଶ ନିଜେ କଳି ଯୁଗରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କୃତ ଯୁଗରେ ଅମ୍ବରୀଷ ଭୂମିର ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱଳ୍ପ ଖାଇ ରହୁଥିଲେ। ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ କେବଳ ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ରହିଲେ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଏରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ଆସିଛି। ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ: “ହେ ବୃତ୍ରଘ୍ନ, ତୁମେ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ମୁଁ କୌଣସି ଵର ଚାହେଁ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ମହାପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ ଵର ଦେବେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ଅଗ୍ରଜଙ୍କର ମହାରାଜ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ମୁଁ ବୃତ୍ରଘ୍ନ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ରାଜା। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କର ଭକ୍ତ। ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତୁମେ ଉପରେ ବଜ୍ର ଫେଙ୍ଗି ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।” ଏପରି କଥା କହି ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଓଠ ଚାଟିଲେ। ସେ ଏପରି ଘୁମିଲେ, ମହା ଅପଶକୁନ ଦେଖା ଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକିଗଲା, ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଜା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତାପରେ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜେ ସାକ୍ଷାତ ଦେଖା ଦେଲେ। ହୃଷୀକେଶ ମেঘର ସମାନ ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଵର ଚୟନ କର, ତୁମେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍। ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା କୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ଵର ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବ।” ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ମୋତେ ଵର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୋତେ ଏହି ସଂସାର ନାଶକ ଯୋଗର ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଲୋକ ଶିଘ୍ର ସଂସାର ରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଦେବ, ଏହା କଳି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଜାଣିପାରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଆପଣ ପ୍ରକୃତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ କେଶବ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ଏହି ଯୋଗ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।