ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନର କଥା ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ରୂପରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ରାଜା ଅଜପାଳ, ସୂର୍ୟବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରପତି, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତୀ, ପଦାତି କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱସେନା କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କେବେ କର ଲାଗାଇନଥିଲେ। ଯଦି କେବେ କିଛି ଅପରାଧ ହେଉଥିଲା, ସେ ଏହାକୁ ନିଜ ଶାସନରେ ସମାଧାନ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଶାସନ କାଳରେ ମେଘ ଚାହିଁଲେ ଭଳି ବର୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଫସଲ ମଧୁର ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ହେଉଥିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ, ପୁଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ଅଜପାଳ ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବ ଏବଂ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ। ଗଳ୍ପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଅଜପାଳ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସବୁ କିଛି ଜାଣନ୍ତି। ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ, ଯଦିଓ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତି ଅତି କଷ୍ଟକର।” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଏହି ସ୍ଥାନ ସଦା କଣ୍ଟକମୁକ୍ତ, ନିରାପଦ ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଉପକରଣରେ ଉପଲବ୍ଧ। କେଉଁ ଜଣେ ଦୁଃଖିତ, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ନୁହେଁ। ମୋ ଜୀବନର ଚେୟା ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ଅତି ପ୍ରିୟ ଏବଂ ନୀତିମତୀ; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।” ଏହା କି ଦାନ ଶକ୍ତିରେ, କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଓ ମୁନି? ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ମୋ ମନରେ ବଡ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମ ଦେଇଛି। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି, ରାଜା। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଆପଣ ଶୂଦ୍ର ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା, ତେଣୁ ଆପଣ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଆପଣ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନୋହର ପଦ୍ମବନ ଦେଖିଲେ। ଆପଣ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ମୁଁ ଏହି ପଦ୍ମ ଉତ୍ପାଦନ କରିବି।’ ତେଣୁ ଆପଣ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏକସାଥିରେ ବହୁ ପଦ୍ମ ନେଲେ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ଦିନ ଶେଷରେ ଆପଣ ଏକ ଏକାକୀ ଗୁଫାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଆପଣଙ୍କ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆପଣ ଉଠିଗଲେ, ଏହା ଏକ ଜାଗରଣ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିଲେ। ଏଠାରେ ନାଗବତୀ ନାମକ ଏକ ବେଶ୍ୟା ଶିବରାତ୍ରି ରାତିର ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ରାଜା ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିବା ଏକ ଦାସୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦାସୀ କହିଲେ, “ଏହି ଶିବରାତ୍ରି ରାତିରେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ବେଶ୍ୟା— ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହ ଏହି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଜାଗରଣ କରେ, ଉପବାସ କରି ତ୍ରୟମ୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ପାଏ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୂଲ୍ୟ ପାଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଜୀବନ ଅନୁସ୍ଥାନ।" ଏହା ପରେ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନିଅଯାଉଥିଲା। ଉପବାସ ଦୁହେଁ ଜଣେ ଚାହିଁବା ବାଧ୍ୟତାରେ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା ନାହିଁ। ଆଜି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।