ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଏପରି କହି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଏହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରିଲେ। ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ସେଠାରେ ନିଜ ବାସ ନିର୍ବାଚନ କଲେ। ଏହିଠାରେ, ଏକ ଉତ୍ସୁକତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା: "ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଘଟଣାଟିକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।" ସୂତ ଏହା ଅନୁସାରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ—ସେ ଯୟାତିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଯୟାତି କହିଲେ, "ଏହି ପବିତ୍ର ମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ମୋର ଜୀବନ ଫଳବତୀ ହେଲା। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ଅର୍ବୁଦ। ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁକିଛି ଏକାଗ୍ରତାରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ତାପରେ ସୂତ କହିଲେ, "ଏହି ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ତୀର୍ଥବିଶେଷ ବିଷୟରେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କଥାହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରିବିନାହିଁ। ଯାହାହେଉ, ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି। ଏହି ସ୍ଥାନ ବିଶେଷକରି ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ପୁତ୍ର-ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରେ। ଏଠାରେ ଗୌତମୀ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ, ପତିବ୍ରତା ଓ ଶୀଳବତୀ ଥିଲେ। ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ନାଗତୀର୍ଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦର୍ଭା, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ସହିତ ତୀର୍ଥ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଦା ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଧନ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ପତିରୁ ବିୟୋଗିନୀ ଓ ପୁଅ ବିହୀନ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ।" କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପତି ସହ ମିଳନ ନହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚାନକ ତାଙ୍କ ଗଭର୍ଭଧାରଣ ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇଲେ। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଆକାଶବାଣୀ କଲେ, "ଏହି ଘଟଣାରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟିଛି।" "ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳରେ ଦଢ଼ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଇଛା କରାଯାଏ, ତାହା ପୂରଣ ହୁଏ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲ, ତୁମ ମନରେ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତିର ଇଛା ଉପଜିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ତୁମେ ଦୋଷହୀନ; ତୁମେ ଏହାରୁ ବିରତ ହୁଅ।" ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି ଗୌତମୀ କହିଲେ, "ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ମନେ ହେଉଛି। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥର ଅନୁଭବ ପାଇଁ, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସିଠାରେ ଯିବିନାହିଁ।" ତାପରେ ସେ ଏକ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଠି ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେଠି ବଂଶ କେବେ ନଶ୍ୱର ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏଠି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ନାରୀ ଏଠି କେବଳ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟାହୀନ ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଉନାହାନ୍ତି। ଏଠି ଏମିତି ଜଣେ ଦର୍ଶନ କରିଲେ, ଲୋକର କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ସେଠି ଏକ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଯାହାର ଜଳ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରେ। ଏଠି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ଆଣାଯାଇଛି। ଏଠି ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧାନ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ପୂର୍ବେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ—"ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।" ଏଠି ଧର୍ମପରାୟଣ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମୀପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏଠି ଶିଶୁବୟସରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିମ୍ବା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କୃତ ପାପ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ଯିଏ ଏଠି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ତାହାର ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।