ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ମହାପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଜଙ୍ଗଲରେ ନିବାସ କରୁଥିଲେ । ସେ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ ଏବଂ ମାତ୍ର ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଜାପନ କରୁଥିଲେ । ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଅପରିମିତ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରି, ଶୀତକାଳରେ ଜଳରେ ବସି ଉପବାସ ରହିଲେ । ଏପରି ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ । ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଷ୍ଟୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ଶୁଭ୍ର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅମୃତମୟ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଥିବା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଜ୍ଞାନରୂପ ଓ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । କାଶୀପତି, ପର୍ବତେଶ୍ୱର, ଗୌରୀପତି, ଶୁଭସ୍ୱରୂପୀ, ବିଶ୍ୱରୂପୀ, ପବିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ।” ଏପରି ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣି, ମହାଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି; ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏବେ ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ବର ଚାହିଁନିଅ ।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଶିବ ଏକ ପାହାଡ଼କୁ ଭେଦି ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେଲେ । ଶିବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମା ପାହାଡ଼କୁ ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି । ତୁମ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥା ସତ୍ୟିଘଟିବ । ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଷ୍ଟୁତି କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବେ । ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି । ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସଦା ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟସ୍ନାନ କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ଯିଏ ସେଠାକୁ ଯିବେ, ସେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଅର୍ଜନ କରିବେ । ପାହାଡ଼ ଭେଦି ମୋ ଲିଙ୍ଗ ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମହିମାରେ, ଏହା କେବେ ଏଠାରୁ ହଟିବ ନାହିଁ ।” ଏପରି କହି ମହେଶ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେଉଳ ଦର୍ଶନ କଲେ । ସେଉଁଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶୀ ନିବାସ କଲେ । ଏଠିପରେ ଏହି ଚରିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତା ଜନ୍ମିଲା । ସୂତଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା, “ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଗଥାଟିକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ ।” ସୂତ ଯୟାତିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ରାଜା ଯୟାତି କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୋର ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା । ଭୂମିରେ ବିଖ୍ୟାତ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତ ବିଷୟରେ ମୋତେ ସବୁକିଛି କହନ୍ତୁ । ଆପଣ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପାସକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହନ୍ତୁ ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ମହିମା ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ । ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି । ଏହି ତୀର୍ଥ ବିଶେଷକରି ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ପୁତ୍ରଲାଭ ଦେଇଥାଏ ।” ଏଠିରେ ଗୌତମୀ ନାମକ ଏକ ଶୀଳବତୀ, ପତିବ୍ରତା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ । ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ନାଗତୀର୍ଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ, ଦର୍ଭା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ନେଇ, ସେମାନେ ପୂଜା କଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ସେ ସଦା ମାଆଁଙ୍କୁ ସେବା କରେ । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ଥିଲେ, କାରଣ ସେ ପତି ଓ ପୁଅ ଦୁହିଁଠାରୁ ବିୟୋଗ ଭୋଗୁଥିଲେ । ତଥାପି, ପତି ସହ ସଂଯୋଗ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚାନକ ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇଲେ । ତେବେ କହାଗଲା—“ଏହି କଥାରେ ତୁମର କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ଏପରି ଘଟିଛି ।