ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ପୂଜାର ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ଭୟରେ ବିକଳ ହୋଇ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଭୟାନକ ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ,” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାର୍ଷି ଗୌତମ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଏହି ଗଭୀର ଖାଦକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଋଷି ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦୁଇଁଜଣେ ଖୁସି ହୋଇ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଖାଦ ଦେଖି ମହାର୍ଷି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—“ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ଯିବି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ ମିଳିବ।” ତେଣୁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ପର୍ବତ ପଠାଇବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତାପରେ ମହାର୍ଷି ହିମବତ୍ ପର୍ବତ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, କହିଲେ: “ଏହି ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ! ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା। ଆପଣ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସଂକୋଚ ନ କରନ୍ତୁ, କହନ୍ତୁ।” ସେଠାରେ ନନ୍ଦିନୀ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଗାଈ ଗଭୀର ଏକ ଖାଦରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ। ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଭୟ ଲାଗିଥିଲା। ଏହିପରି ସମସ୍ୟା ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ଏଠାକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ପଠାନ୍ତୁ। ହିମବତ୍ କହିଲେ, “ମୁଁ ମାପ ଦେଖି ଏକ ପର୍ବତ ପଠାଇଦେବି। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ତଳକୁ ଗଣନା କରି ପାରିବେନି।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜଗୁ ହେଲା, ତେଣୁ ସେ ସବୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୌତମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟା ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରଶଂସିତା ଥିଲେ। ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶତାଧିକ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପଢ଼ୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ବୟସ୍କ ହେଲେ ବି ଛାଡ଼ିଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସେ ବହୁ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଧଳା ଜଟା କାଠରେ ଲଗାଇ ରହିଛି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୋର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଏପରି ଘଟଣା କିପରି ହେଲା? ମୋର ଅବଧାନ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବ।” ତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ଗୌତମଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଲା। ତେବେ ଗୌତମ କହିଲେ, “ବାଳକ, ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କର।” ଗୁରୁଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଶିଷ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରିଛି, ଏହା ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, “ଗୁରୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ମିଳିବା ଉଚିତ, ଏହାରେ ମୋର ସନ୍ତୋଷ ଅଛି। ମୁଁ ଧନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଆପଣ ଖୁସିରେ ଘରକୁ ଯାନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶେଷରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଦୟନ୍ତୀ ନାମରେ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତା ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୁରୁମା କହିଲେ, “ବାଳକ, ଶୀଘ୍ର ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କଠାରୁ କୁଣ୍ଡଳ ଆଣିଦେ।” ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ଉତ୍ତଙ୍କ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ମଦୟନ୍ତୀ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ, ମୋତେ କୁଣ୍ଡଳ ଦିଅ, ମୁଁ ଏହା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ ପୁନି ତୁମକୁ ଫେରାଇଦେବି।” ଏହିପରି ମଦୟନ୍ତୀ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ଏବଂ ମୋ ନାମରେ ଅନୁରୋଧ କର; ସେ ନିଶ୍ଚିତ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇଦେବେ।