ଅରୁଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚେତନ୍ୟ ଅତି ପବିତ୍ର—ଏହିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅରୁଣେଶ୍ୱରଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା କୌଣସି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଉଠିଲେ। ଏହିପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—"ଓଁ, ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ପୁରାତନ କାଳରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଢେଢ଼ କୋଟି ଥିଲା। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ର, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଓ ଝରଣାମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ "ପାପ ନାଶକ" ଭାବରେ ପରିଚୟ ମିଳିଥିଲା। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରେ। ତା'ପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପଚାରିଲେ, "ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମହିମା କିପରି ପୃଥିବୀରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା? ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ କେଉଁ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି? ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ମହତ୍ତ୍ୱ କଣ?" ଏଉଁଠାରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—"ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ, ମିତାହାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ ପାଠ ଓ ହୋମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରେ ନନ୍ଦିନୀ ନାମକ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗାଈ ଥିଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ।" ଏକ ଦିନ ନନ୍ଦିନୀ ମୃଦୁ ଘାସ ଚରିବାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ତୀବ୍ର କିରଣ ଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ସେ ଦ୍ୱିଜ ନିତ୍ୟ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଗାଈର ଦୁଧ ନେଉଥିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଚିନ୍ତା ନେଇ ସେ ଏକ ଗଭୀର ଖାଇ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କ୍ରୁନ୍ଚନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ମୁଁ ହୋମାଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।" ପୃଥିବୀ ଅନୁରୋଧ କଲା, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏଠି ଖସି ପଡ଼ିଛି, ଏହି ଭୟାନକ ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।" ତା'ପରେ ବସିଷ୍ଠ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ସେଇ ଖାଇକୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଋଷିଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସରସ୍ୱତୀ ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ। ଏଭଳି ଗଭୀର ଖାଇକୁ ଦେଖି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା—"ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ଯିବି, ସେଉଁଠାରୁ କିଛି ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିପାରିବ।" "ହିମବତ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତ, ସେ ଏଠାକୁ ଏକ ପର୍ବତ ପଠାଇବେ।" ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ବସିଷ୍ଠ ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ଆଜି ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେଲା। କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କିଛି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।" ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ମୋର ନନ୍ଦିନୀ ଗାଈ ଏକ ଗଭୀର ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଭୟରେ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହିଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ପଠାଇଦିଅନ୍ତୁ।" ହିମବତ କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ମାପ ଦେଖି ଏଠାକୁ ଏକ ପର୍ବତ ପଠାଇବି। ଏଠାର ତଳର ସଂଖ୍ୟା ଅନେକ, ତଥାପି ମୁଁ ବିଚାର କରି ଏକ ପଠାଇବି।" ଏହି କଥାରେ ହିମବତଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେ ସବୁ କଥା ଖୁବ୍ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟା ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଶତାଧିକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁରୁପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ।