ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭକ୍ତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଅରୁଣାଚଳନାଥଙ୍କୁ, ଯିଏ କରୁଣାର ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର, ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। କଳହାର ଫୁଲ ଓ ଝରିବା କଷେରୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ସେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ନିଜେ କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେହି ଅରୁଣାଚଳନାଥଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରିଥିଲେ। ଏମିତି ଏକ ଦିନ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଧୂସର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହାପୁରୁଷ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ କଳ୍ୟାଣୀ ବୃଷଭରେ ଚଢ଼ି ଆସୁଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ଓ ମହାମୁନି ନାରଦ ଆଦି ବୃନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର କରୁଣା ତରଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମ ସାରର ଆଶ୍ରୟରେ ଅନେକ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି। ଦେବତାଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ହାତ ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ ଧରି, ନମ୍ରତାରେ ତାଙ୍କ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଦୋଷକୁ ମାପ୍ୟା କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ମୁଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ମୋର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବେ ତାଳମାଥିଲେ, ସେଇ କରୁଣାମୟ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—“ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ହୋଇଛି। ପୁରାଣ୍ଡର, ଏକଥା ମନେ ପକା—ତୁମେ କେବେକି ଏକଥି ସ୍ମରଣ କର, ତୁମେ କୈଳାସଶ୍ରୁଙ୍ଗ ଉପରେ ବସିଥିଲା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଅହଂକାର ହ୍ରାସ ପାଇଲା, ତୁମେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିବାକୁ ଅନୁଶାସନ କରିଥିଲି। ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ମୋର ନିବାସ ହେଲା। ଏବେ ତୁମର ଦିନ-ରାତି ଅବିରତ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରୂପାନ୍ତର ହେଉଛି। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବସ୍ତୁ ଓ ପଥକୁ ବଦଳାଇ ଦେଉଛି। ମୋର ଅସୀମ ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦ ସମୁଦ୍ରରୁ କିଛି ତରଙ୍ଗ ଉଠେ। ମୋର ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ—ବାଣୀ, ଶ୍ରୀ, ଧୈର୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏହି ମହାଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଗୌରୀ, ମୋହ ରୂପିଣୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ ଓ ଚଳନ ହୁଏ। ମୋହ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ମୋର ମହିମାକୁ ବୁଝ। ଏହି ଭାବରେ ମୋର ରୂପ ଅଂଶ ନେଇ, ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ପୁନି ପୁରାଣ୍ଡର ଭାବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେବସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ।” ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହିପରି କଥା କହି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାଜା ବଜ୍ରାଙ୍ଗଦ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି ରହିଗଲେ। ଏହିପରି ଶିବଭକ୍ତିର ଉନ୍ନତି କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲି। ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଶୋଣ ପର୍ବତ ପରିକ୍ରମା କରିବା ମାତ୍ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଅବସରରେ ଏଠି ଯାଇ ପୂଜା କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଅରୁଣାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଅରୁଣେଶ୍ୱରଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଦେବତା କୌଣସି ନାହିଁ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୃକଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସରୀରରେ ଆନନ୍ଦ ରେ ଭରିଗଲା। ଏବେ ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡ—ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ଓଁ, ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ରହିଛି। ଏବେ ଆମେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ପୁରାତନ କାଳରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଢେଢ଼ାଇ କୋଟି ଥିଲା। ତାହାରେ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ବୁଦ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମହିମା କିପରି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା?—ଏହି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।