ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରାର୍ଧର ଅରୁଣାଚଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର କଥାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ କଥାରୂପେ ଅନୁଭୂତିମୟ ଭାବରେ କହୁଛି— ଭଗବାନ୍ ଶିବ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଗର୍ବରେ ଶୋଭିତ ହେଇ, ମୋ ନିକଟରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଛ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଗୁପ୍ତଭାବରେ ଯଦି ଅରୁଣାଦ୍ରି ପରିକ୍ରମା କରିବା, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ।” ଏଭଳି ଭାବରେ, ସାଗର ମନ୍ଥନର ବିଷରେ ଦେହ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କର ଶାପ ଦୂର ହେଲା। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ରାଜା, ତୁମେ ଏକ ଆଶ୍ୱାରୋହଣ ଯୋଗ୍ୟ ପଶୁର ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କଲ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଅଂଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, କଷ୍ଟୂରୀ ମୃଗର ରୂପ ଧାରଣ କଲି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ଏବେ ତୁମେ ଶିକାର ଉପଲକ୍ଷେରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏହି ଆଶ୍ୱାରୋହଣର ଅସୁବିଧା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଲ। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପଶୁ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ଏପରି କହି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଅରୁଣାଚଳର ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସଫଳ ହେଲ। ମୋ ମନ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ଏହି ଦୁଇଜଣେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ଭାବରେ, କହିଲେ—“ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝ; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ମୋକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ କହୁଛୁ। ଏହି ଭଗବାନ୍ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ ଓ କୃପାର ନିୟନ୍ତା। ଏବେ ତୁମ ନୟନ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଦେବଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ମସ୍କର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଚରଣେ ଅରୁଣାଦ୍ରିକୁ ପରିକ୍ରମା କର। ଏ ଭଳି କୃତ୍ୟ କରି, ତୁମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ରାଜା ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅରୁଣାଚଳ ନାଥଙ୍କୁ ନିବେଶିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ 'ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି, ନନ୍ଦୀଶଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଏହା ଶ୍ରବଣ କରାଯାଇଛି। ବଜ୍ରାଙ୍ଗଦ କେବେ କିପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ?” ବଜ୍ରାଙ୍ଗଦ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସମୀପରେ ନିବାସ ଚୟନ କଲେ। ତାଙ୍କର ବିମାନର ପଥରେ ବଡ଼ ସେନା ଅନୁସରଣ କଲା। ରାଜା, ଶୂରତାର ସାଗର, ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଭୂମିର ରାଜା ଆସୁଥିବା ସେନାକୁ ଆଦରସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଖଜାନା ଓ ଫଳଦାୟୀ ଭୂମି ଦାନ କଲେ। ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ନିଜେ ଏକ ତପୋବନ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ନିଜ ପୁଅ ରତ୍ନାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ସେ ଶୋଣ ପର୍ବତ ଚାରିପାଖରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ। ଅରୁଣନାଥଙ୍କ ତେଜରେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପରିଚାରିକା ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ତାଙ୍କ ସଖୀ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସହିତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନବତୀର୍ଥ ନାମକ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ମହିପତି, ଯିଏ ମହିଷାସୁର ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ନିରନ୍ତର ଲିଙ୍ଗରୂପ ଶିବଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ରାଜା ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ନିଜେ ଚରଣେ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ପାର୍ବତୀ ପ୍ରିୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତିଥିରେ, ସେ ଚନ୍ଦନ, ଲୋଟସ ଓ କପୂର ଗନ୍ଧରେ ସନ୍ନିଧିତ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ମନରେ ନିଜ ଦେହକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ତିନି ମାସର ଧ୍ୱଜାରୋହଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଅରୁଣାଚଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ସମାପ୍ତ ହେଲା।