ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକଙ୍କୁ, ଆଠ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥକୁ ଏବଂ ତିନି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାୟକ, କେବେ ପଦେ, କେବେ ରଥରେ, ଶତଧାରୀ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଦାନବ ତାଲୱାର, ଅନ୍ତକ, ପାଶ, ଗଦା ଓ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ଏହି ସହିତ ଆଉ ଏକ କୁଟାରୀ, ଗଦା, ବାଣ ଓ ମୁସଳ ଉଠାଇଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆସୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହାକୁ ଧରି ପକାଇଲେ। ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସିଂହ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୁଛର ଛୁଆଁରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା। ଦାନବ, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ବାଘ, କେବେ ହାତୀ ଭାବେ ରୂପ ନେଉଥିଲେ। ପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ଭାବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଂ ଥିବା ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧିତ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦାନବ ପଡ଼ିଗଲେ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଅମୃତମୟ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଗଳା ଦବାଇଦିଆଯିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରଯାଣ କଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁର୍ଗା ତିନି ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କଣ୍ଟକ କାଶର ଦାନବକୁ ବିନାଶ କଲେ। ଆହା! ଦୁର୍ଗାଙ୍କର କେମିତି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପ! ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବୀ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଗୌରୀ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ହାତ ତଳୱାର ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ଉଲ୍ଲାସରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦୟାବଶତଃ କହିଲେ— "ହେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବାସିନୀ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିଛ। ଏବେ, ଏହି ଅଶୁଚି ଭୟଙ୍କର ମହିଷମୁଣ୍ଡ କୁ ଦୂର କର।" ଗୌରୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାରେ ଭରିଗଲା। ତାପରେ ଗୌତମଙ୍କ କହିଲେ— "ହେ ଦେବୀ, ଏକ ନୂତନ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କର, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରିବ।" ଗୌତମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁର୍ଗା ଦୁଷ୍ଟତା ସମ୍ପର୍କରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପାଥର ମାଟିରୁ ନେଇ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଫାଟିଗଲା। ଦେବୀ ସେଇ ଗଭୀର, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହିଷ ଗଳାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ ଦୁର୍ଗା ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ପୁନଃ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ପରେ ଦେବୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନମସ୍କାର କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେବା ଦେଖି, ପାର୍ବତୀ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଯେ, ମହିଷାସୁର ବଧ ଦେରି ଛାଡ଼ି କରାଯାଉ। ତାପରେ ଦେବୀ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଉପଭୋଗ କଲେ। ତୁମ୍ଭ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଏହି ତଥାପି ଲୋକାଚାର ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲ। ମନର ଅନ୍ତଃଶୁଚି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା ଅଛି। ଏହିଠାରେ ଅରୁଣାଦ୍ରି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ଅଗ୍ନିପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ। "ହେ କାଟ୍ୟାୟନୀ, ତୁମେ ସେଠି ଯାଇ ଉପାସନା ଓ ତପସ୍ୟା କର।" ଗୌତମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମା ଦୁର୍ଗା ସେଇଠାଠାରୁ ଏହି ଦିନରୁ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ। ପାର୍ବତୀ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ କାର୍ତ୍ତିକୀ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥି ଆସିପହଁଚିଲା।