ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଜନଶକ୍ତି, ଏବଂ ମଧୁଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଳନଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମକୁ ଏକାନଂଶା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବେ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହିପରେ, ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମହିଷାସୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ତୀବ୍ର ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଏକ ଚାମରା ହାତରେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, କୁଟାରି ଓ ଶୂଳ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା କ୍ରୋଧରେ ମହିଷାସୁରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହିଷାସୁର ବିପୁଳ କ୍ରୋଧରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ବାଣ ମାରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୁର୍ଗା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି ଦାନବର ନାୟକଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ମହିଷାସୁର ତିନୋଟି ବାଣ ଦେଇ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଘାତ କଲେ। ଏକ ବାଣ ଦେଇ ସେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସାରଥିକୁ, ଆଠଟି ବାଣ ଦେଇ ରଥକୁ, ତିନୋଟି ବାଣ ଦେଇ ଧନୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମହିଷାସୁର ଚାଲିଥିବା ଏବଂ ରଥରେ ରହି ଶତଧାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ। ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ମାତୃମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ମହିଷାସୁର ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, ପାଶ, ଗଦା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ସେ କୁଟାରି, ଗଦା, ଶୂଳ, ମୁଷଳ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଦୁର୍ଗା ସେଉଁଠି ତାହାକୁ ଧରି ନେଲେ। ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଛର ଛୁଆଁ ସିଂହଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲାଗିଥିଲା। ମହିଷାସୁର କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ବାଘ, କେବେ ହାତୀ ରୂପେ ଅବତାର ନେଉଥିଲେ। ପରେ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା ମହିଷ ରୂପେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପୃଥିବୀରେ ସେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲେ। ମାତୃମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧିତ ହୋଇ, ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଗଳା ଚେପି ଧରି ଅମରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନ ହରଣ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଦୁର୍ଗା, ସମସ୍ତ ଲୋକର କଣ୍ଟକ ଦାନବ କାଶରକୁ ବିନାଶ କଲେ। ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟ ହେଲେ—ଦୁର୍ଗା ଦୁଃଖ ନାଶିନୀ! ଭଦ୍ରକାଳୀ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ। ଗୌରୀ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ହସ୍ତରେ ତଳୱାର ଧରି ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, କରୁଣାବିହ୍ବଳ ହୋଇ କହିଲେ: "ହେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବାସିନୀ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିଛ। ଏବେ ଏହି ଅଶୁଚି ଓ ଭୟଙ୍କର ମହିଷମୁଣ୍ଡ କୁ ଦୂର କର।" ଗୌରୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମନ ଘୃଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ଗା ଅପବିତ୍ରତା ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପାଥର ମାଟି ଫାଟି ନେତ୍ରଧାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲିଗଲା। ଦୁର୍ଗା ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଗଭୀର ଜଳରେ ନିଜକୁ ବିଲୀନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ଗଳାର ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଦୁର୍ଗା, ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ପୁନଃ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି, ପାର୍ବତୀ ସମ୍ମତି ଦେଲେ—"ମହିଷାସୁର ବଧ ବିଳମ୍ବ ବିନା ସଂପନ୍ନ ହେଉ।