ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ କୁହାଯାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ବୃତ୍ତିର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ ହୁଏ ଓ ସମସ୍ତ ସଉଖ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ଅନେକ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ନିଜକୁ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଦନ୍ତ ମାଜି ପବିତ୍ର କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରଥମେ ଗୌରୀ ଆଦି ମାତୃମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିତ ହେବା ଦରକାର । ଏହା ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ଅନୁସାରେ, କିଛି ଅଂଶ ଅଥବା ଅଧ ଅଂଶ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଏକ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ । ନିଜର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ପତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ । ତାପରେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । ଏହା ସହିତ ସୋମ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଆଦର ଓ ଯଥାଯଥ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ସୋମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶ୍ରୁତି ଓ ସୋମ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରିବା ଦରକାର । ପରେ ମଣ୍ଡଳରେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର କଳାଗୁଡିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶୁଭ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରନ୍ତୁ । ଚାରି କୋଣରେ ବାହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଦରକାର । ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ସଦା "ବିଧୁର, କୁମୁଦର ବନ୍ଧୁ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ତାଙ୍କୁ "ଅମୃତ କିରଣମୟ, ସୋମ, ଉଦ୍ଭିଦର ନାଥ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରନ୍ତୁ । ତାଙ୍କୁ "ନକ୍ଷତ୍ରର ନାଥ, ରାତିର ଶ୍ୱାମି" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରନ୍ତୁ । ଏଭଳି ସୋଳ ନାମରେ କ୍ରମରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଦରକାର । ଏହା ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ବିଧିବତ୍ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ "ପ୍ରତିମାସର ଶେଷରେ ଯିଏ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ନମସ୍କାର" କହି ନମନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏପରି ଭାବେ ଯଥାବିଧି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇବା ଉଚିତ୍ । ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚଦର ଦେବା ଦରକାର । ତାଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ତୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନିତ କରିବା ଦରକାର । ଗୋମାତାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରତିମା ଦେଇବା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଅନ୍ୟ ଶେଷ ସମୟ ଉପବାସରେ କାଟିବା ଓ ପରେ ପରିବାର ସହ ଖାଇ ଏହି ବ୍ରତକୁ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ଏକ ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ ଉତ୍ତମ ଭାବେ କରାଯାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି । ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରି ଜଣେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ବ୍ରତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମ-ହରି ନାମକ ଦେବତା କଳିଯୁଗର ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେ ବେଦ ଓ ଶାଖାର ସାର ଜାଣନ୍ତି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ । ସେ ଆସି ଏଠାରେ ମହା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କଲେ । ଦୁଇ ହାତ ଉଠାଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଆଉ କୌଣସି ନଗର ଅୟୋଧ୍ୟା ସମାନ ନୁହେଁ । ହରି ନିଜେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି, ଏହା ସହିତ କିସି ତୁଳନା ହେବ କିପରି? ହା ବିଷ୍ଣୁ! ହା ତୀର୍ଥ! ହା ଅୟୋଧ୍ୟା! ହା ମହାନଗର!" ଏହିପରି ଅନେକଥର କହି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ । ଧର୍ମଙ୍କୁ ଏପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା ହୋଇ, ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ନମି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—"ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଯାଁକର ଦିବ୍ୟ ପଦପଦ୍ମକୁ ଶଙ୍କର ଛୁଁନ୍ତି, ତାହାକୁ ନମସ୍କାର । ଯେଉଁ ପଦପଦ୍ମ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ତାହାକୁ ନମସ୍କାର । କମଳ ପଦକୁ, ପଦ୍ମନାଭକୁ, ମୁଁ ନମନ କରେ । ଓଁ, ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ, ଯାଁକର ଆତ୍ମାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ନମସ୍କାର । ସୁନ୍ଦର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ମନୋହର କପୋଳ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ ।" ଏଭଳି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା, ବ୍ରତ ଓ ସ୍ତୁତି ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।