ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ପୁଲହାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଥିରୁ ଅଗ୍ନି, ତାହାପରେ ଚ୍ୟବନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତିମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭୃଗୁଙ୍କର କନ୍ୟା, ପଦ୍ମାସନୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମ-ଜନ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ପଦ୍ମ-ନାଭି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ଉତୟ ମଧ୍ୟରେ ମୋହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରଜୋଗୁଣର ଅତିରିକ୍ତତା ବାହାରକୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ରୂପେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା। “କାହିଁକି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରପିତାମହ ଏପରି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି?”—ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। “ତୁମ୍ଵ ଠାରୁ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇଟି ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ବଧ କରିଥିଲ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବହୁ ରୂପରେ ସଦା ତୁମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ନିଜ କ୍ଲାନ୍ତିର ଜଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲି, ସେ ସମୟରେ ମୋର ନିଜ ସୃଷ୍ଟିତ ସମୁଦ୍ରରୁ କେତେକ ସର୍ପ ବାହାରିଲା। ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଥିବା ତୁମ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ? ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ମୋ ଚାରିଟି ମୁହଁରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱକୁ ମୁଁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହିପରି, ବୈକୁଣ୍ଠ, କିଏକୁ ମୁଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି, ତୁମେ କହ।" ନନ୍ଦିକେଶ୍ଵର କହିଲେ: "ଏଭଳି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅହଂକାରରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଗର୍ବରେ କଥା କହିଲେ। ତୁମେ ମୋର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ଯୋଗନିଦ୍ରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ବଧ କରିଥିଲି। ସୋମକ ଓ ତାଙ୍କ ଦାନବମାନେ ନାଶ ପାଇଁ, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ରଜୋଗୁଣରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ କିଛି ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋର ଅଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ସେଇ ପଦ୍ମାସନୀ, ସେ ତ କି ନୁହେଁ? ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏହି କାଳ, ଏବଂ ମୋ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ—ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଦିଗ୍ପାଳ, ମନୁମାନେ—ମୁଁ ଏମାନେ ସମସ୍ତ। ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅବିଚଳିତ ଅଛି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ହେଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏନି। ମରୁତମାନେ ବାୟୁ ବହାଉନଥିଲେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ଜ୍ୱାଳିତ ହେଉନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ପାହାଡ଼ମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ, ବର୍ଷ ଏହି ସମସ୍ତ କାଳଗତି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ, ମହାର୍ଷି ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତେ ଅଶାନ୍ତ ହେଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏଭଳି ବିପ୍ଳବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା। ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ମୋ ଅଭିମାନ ଓ ଶ୍ରୀର ଦାତା ଭାବକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ। 'ହା, ମୋହର ମହିମା! ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆସ, ଆମେ କଥା କହିବା।' ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ବିକୃତ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କର କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋହ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହେଲେ। ଏଭଳି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମାୟାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଭ୍ରମ ଦେଖି, ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏଇ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।