ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି ଯେ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ତାହାର ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଶିବଙ୍କ ଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ମନଦୀ, ସୁଷୁମ୍ନା ବହିଯାଉଛି। ସେଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ହଂସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାମାନେ ସହିତ ଅରୁଣାଚଳ ନାଥଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋର ତପସ୍ୟା କରାଗଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ମଥ ଶତ୍ରୁ ଦୟାମୟଙ୍କ ଶରୀରର ବାମ ଅଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଠି ଏକ ଏମିତି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି, ଯାହା ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଭୋଗ ଦେଇ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରେ। ଏହା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତଙ୍କୁ ଅବିରୋଧ ଭାବେ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଏକବାର ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବମାନେର ପଞ୍ଚ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ସେଥିରେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଣାମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ଭକ୍ତିର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସେ ଶିବ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଦୁଇ ଜଣ ବିଦ୍ୟାଧରପତି, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏଠି ମହେଶ୍ଵର ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ମହେଶ୍ଵର ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପରମ ଶୈବ ନାୟକ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ କୌଣସି ରକ୍ଷା ମିଳେ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଠାରୁ ବଡ଼ ଆଳଙ୍କାର ନାହିଁ, ଶିବାଗମ ଠାରୁ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବିରାଗ ଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ଠାରୁ ବଡ଼ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ପର୍ବତ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି, ଏହି ଅରୁଣାଚଳ ନିଜେ ପର୍ବତନାଥ। ଏପରି ଅନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଶିଳାଦପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ— ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଆନ୍ତି, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଭିନ୍ନ ନରକ ଉପଜାଏ? ଏଠି ଲୋକେ ରଜୋ ଏବଂ ତମୋ ଗୁଣରେ ବେଶି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟସ୍ ଲାଭ କରେ। ଏଠି ଏଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନରକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜାତି ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ସେ କର୍ମଫଳର ଭୋଗୀ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚୋରି କରିଥାଏ, ପୁନଃଜନ୍ମରେ ସେଉଁ ଜିନିଷ ତାହାରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିଯାଏ। ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ନପୁଂସକ ହୁଏ। ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ଲୋକ କାଳସୂତ୍ର ନରକରେ ବାସ କରେ। ନିନ୍ଦକ ଅଭୀଚି ନାମକ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଥାଏ, ଧର୍ମ ନିନ୍ଦକ ଅତି ଭୟାନକ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼େ। ମହାପାପୀ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଭୟାନକ ଗୁପ୍ତ ନରକରେ ରହେ। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଧୋଖା ଦେଉଥାଏ ଏବଂ ମାଂସ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅସ୍ଥିର ଭୟାନକ ବଜ୍ର ନରକରେ ରହେ। ଘୋଡ଼ା ହତ୍ୟାକାରୀ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇପାରେ ନାହିଁ, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ କ୍ରୂର ନରକରେ ପଡ଼େ। ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ ଚୋର କ୍ରୂର ଅଗ୍ନିନରକରେ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋର ଭୟାନକ ନରକରେ ପଡ଼େ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୂତମାନେ ଦୂମା ଦେଇ, ଲାଠି ମାରି, ଶଳାକା ଘୁସି ଦେଇ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସାପ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀ ଦେଉଥିବାକୁ କାମ୍ଡେ। ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦି, ଚମଡ଼ି ପିଟିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଅପରାଧୀମାନେ ଅସହ୍ୟ ଭାର ବୋହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୋର, ଅନ୍ୟାୟ ନଖ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଚର୍ମ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସ୍ପର୍ଶୀ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ଚକ୍ଷୁରୋଗୀ, ଦୁର୍ବଳ ଜଠରାଗ୍ନି, ବଡ଼ମାନେ ଖାଉଥିବା ବେଳେ ଖାଉଥିବା ଲୋକ ଏହି ପାପର ଫଳଭୋଗୀ। ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ କେବେ ଲଙ୍ଗଡ଼, କେବେ ବହିରା, କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ହୁଏ। ଯିଏ ଅତିଥି ଆସିଛି ବୋଲି ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଗଲା ମୁଁହରେ କାଁଟା ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ଚର୍ୟା ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଶ୍ରେୟସ୍ ଓ ପାପର ଫଳ ବୁଝିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।