ଏକ ସମୟର କଥା, ମୃକଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ କେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ହେଉଛି, ପୃଥିବୀ ସତ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଫଳ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି—ଏହି ବିଷୟ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ । ଯାହାହେଉ, ଯେଉଁ ଲାଭ ଆପଣ କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ । ତେବେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯଦି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନ ହୁଏ? ଦେହୀମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ କର୍ମ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ସ୍ଥାନର ମହିମା ଅତିଶୟ, ସେଠି କିଛି ସ୍ୱଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ଦେହୀମାନେ ଉନ୍ନତି ପାଇପାରନ୍ତି । ଏଉଁଠି ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି । ଏହି ମହାସ୍ଥାନର ଦୟା ଏପରି ଯେ, ମିଶ୍ର ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କିମ୍ବା ପଶୁ ଶରୀରରେ ଥିବା ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମୃକଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପବେଶ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ବସନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି । ଆପଣ ସେମାନେଙ୍କ ସେବା କରି, ସେମାନଙ୍କ ମହାମଙ୍ଗଳ କରିଛନ୍ତି । ଏଠି କିଛି କର୍ମ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ । ଏଠି ନିରାସକ୍ତ ଲୋକ କେମିତି ପୁନଃ ଗର୍ଭର ସଂଯୋଗ ରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି । ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏଉଁ ସ୍ଥାନମାନେ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲି । କିଛି ସ୍ଥାନ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, କିଛି ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଅଛି । କିଛି ନର୍ମଦା ଓ କିଛି ଗୋଦାବରୀ ତଟରେ ଅଛି । କିଛି ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, କିଛି ଦ୍ୱୀପରେ, କିଛି ସରସ୍ୱତୀ ନିକଟରେ । କିଛି କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣ୍ଣା ତଟରେ, କିଛି ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି । କିଛି କାବେରୀ ଓ ବେଗାବତୀ ତଟରେ, କିଛି ଏୟରାବତୀ ଓ ଯତୁକଂକ୍ଷୀ ନିକଟରେ । କିଛି କନ୍ୟା, କିଛି କୁମାରୀ ତଟରେ, କିଛି ତମସା ଓ ବରୁଣା ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି । କିଛି ବିପାଶା ଓ ଶତଦ୍ରୁ ତଟରେ, କିଛି ବିନ୍ଦୁସାର ଓ ପମ୍ପା ସରୋବର ତଟରେ ଅଛି । କିଛି ମାଳିନୀ ଓ ଗନ୍ଧାବତୀ ତଟରେ ଅଛନ୍ତି । କିଛି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର, କିଛି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, କିଛି ପାତାଳ ଗଙ୍ଗା ଓ ଶରାବତୀ ନିକଟରେ ଅଛି । କିଛି ଲୋହିତ୍ୟ ସଂଗମ, କିଛି କାଳମା ତଟରେ । କିଛି ସୁରଲୋପା ନିକଟରେ, କିଛି ପୟୋଷ୍ଣୀ ତଟରେ ଅଛନ୍ତି । ପଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା କାଶୀ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କହିଛି । ଯେଉଁଠି କପାଳମୋଚନ ଅଛି, ସେଠି କାଳଭୈରବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଗୟା ଓ ପ୍ରୟାଗ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ । କେଦାର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ମହିଷ ରୂପେ ବିରାଜିତ । ବଦରିକାଶ୍ରମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା କ୍ଷେତ୍ର । ନୈମିଷ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଆପଣ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମହାପ୍ରଭୁ ବସନ୍ତି । ଅମରେଶ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ପୁଷ୍କର ମହାସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିଛି । ଆଷାଢ଼ ଦେବୀମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡି ନାମକ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଇଛି । ଏହିପରି ଶିବ-ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବିବରଣା ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ ।