ଏହି ସମୟରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ସବିସ୍ତାରରେ ଜାଣିଛ। ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତୁମର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଶିରୋନମ୍ର ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଘୋଷଣା କରିବି। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀତ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରଭାମୟ। ଏମିତି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଓଁ ନମସ୍କାର ଜଣାଉଛି। ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯାହା କି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେଇ କଥା ନାରଦ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହି ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ। ମୁଁ ଏବେ ପରମାତ୍ମା, କମଳନୟନ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିଛି। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯାଏ ପାରିନଥିବା ଏକ ନଗରୀ। ସରୟୂ ନଦୀର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ନଗରୀ ଦେବସମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର। ଏଠାରେ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଓ ପଦାତିର ଅଧିକ୍ୟ ରହିଛି; ଏହା ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିମୟ। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସୁନିୟୋଜିତ ଭାବେ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭସିଥିବା ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀ ଅଛି। ଭୀଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ନଗରୀ ମଧୁର ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଶାଳ, ତାଳ, ନଡିଆ, କଠଳ ଓ ଆମଳକୀ ଗଛ ଅଛି। ଏହିପରି ଆମ୍ବ, ବେଲ, ଅଶୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମାଲତୀ, ଯାତୀ, ବକୁଳ, ପାଟଳୀ, ନାଗ ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛରେ ଏହି ନଗରୀ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ନିମ୍ବ, ଜମ୍ବୀର, କଦଳୀ, ମାତୁଳିଙ୍ଗ ଓ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ବସୁଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କବି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଘୋଡା ଓ ଦିଗ୍ପାଳ ହାତୀ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ସରୟୂ କୂଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀୟ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ତଟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମିଳି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଧର୍ମର ସାର ଏଠାରେ ପ୍ରବାହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ଏଠାରେ ବହୁଥିଲା। ଏହି ନଗରୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାଦଠାରୁ ହରିଙ୍କ ନଦୀ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ତେଣୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଥିବା। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ମହାର୍ଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରୁ ଆସି ସେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହେଲାପରେ, ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରୀର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ରହି, ନିୟମିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଏମିତି ଆଗମନ ଦେଖି, ତୁମ ମନରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ଉଦିତ ହେଲା। ଏହି ଆନନ୍ଦ କାହିଁକି ଉଦ୍ଭବିଲା, ମୋତେ କୁହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତେବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିସ୍ମୟକର କଥା! ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ମନରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବିଛି। ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ଅନେକ ଗୁଣ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ କରିଛି। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରମ କଣ? କେଉଁଠି କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ଯଥାବିଧି କେମିତି? ଏହି ସବୁ ଏବେ ମୋତେ ସବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା। ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅୟୋଧ୍ୟାର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ଏଠି ଅକ୍ଷର ‘ଅ’କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ‘ୟ’କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବିତ ହୁଏ।