ଏଠାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସୋମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ଅଛି, ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏକଥା ଶୁଣି ଦେବୀ, ଏକଦିନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁଣି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ – “ଏଠି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡିକର ସମାଗମ ହେଉ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଉମାଙ୍କର ପତି, ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ମୋ ପ୍ରତି ଆସିଲେ। ଶଙ୍କର କହିଲେ, “ମହାମୁଣି, ଏଠି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥକୁ ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ତୀର୍ଥର ସମାଗମ ସଦା ଏଠି ଅଛି।” ଏଭଳି ଦେବୀ, ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବେ ଶଙ୍କର ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ତୀର୍ଥଦାନ କାଳରେ ଏହିସବୁ ଲୋକମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ତପ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ନିୟମ – ଏସବୁ ଏଠି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି। ମୁଣିଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗିରିଜା, ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତପସ୍ବୀମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ହେଉଛ, ଏହି ତୀର୍ଥମାଳାର ଏକାତ୍ମ ରୂପ, ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ। ଦେବାଦିଦେବ ଗିରିଶା, ତୁମେ ଦେଖାଦେଉଛ, ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଦହନ ରୂପ ଧରି ଏଠି ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଉଛ। କିପରି ଏହା ହେଉଛି?” ମୋତେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ରୁଦ୍ରକ୍ଷେତ୍ର, କେଦାର, ଏବଂ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ କାଞ୍ଚୀ ସହିତ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଗରଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲି। ଏଠି ଥିବା ସ୍ଥାପିତ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଲିଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲି। ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଏହି ଭୂମିକୁ ଚାଲି, ଉପାସନା କରିଲି। ତପ, ଯଜ୍ଞ କରି ଦେଶ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲି। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଶେଷରେ ଏହି ଦିଗକୁ ଆସିଲି। ମୁଁ ଅରୁଣାଦ୍ରି ପର୍ବତ ଏବଂ ଏଠିରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲି। ଶୋଣାଦ୍ରିର ଉପାସକମାନେ କନ୍ଦ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ବେଦଗୁଡିକ ଅରୁଣାଦ୍ରି ନାଥଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି – ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦର ରୂପ, ନିତ୍ୟ, ଅମୃତର ମୂର୍ତ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ, ନଗର ନାଶକ ଦେବ, ତୁମକୁ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତପ ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏଠି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶରଣ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ମୋ ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଫଳ ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ନିହିତ। ପୃଥିବୀରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପର୍ବତର ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିନଥିଲି। ଦେବାଦିଦେବ, ତୁମ ମହାରୂପ ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ଏକାତ୍ମ ରୂପ ଭାବେ ପ୍ରକଟ। ମୁଁ ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲି – ତିନି ବେଦର ମୂଳ ଏବଂ ତ୍ରିକୋଣ ଆକୃତିରେ ପ୍ରକଟ। ଏହା ପୃଥିବୀର ଏକ ଅଂଶରେ, ଶୋଣାଦ୍ରି ପର୍ବତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦୟାର ସାଗର, ବିଭିନ୍ନ ଉପଲକ୍ଷେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦାନ କରେ। ଦେବମାନେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଏହା ସବୁ ଦାନ କରେ। ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରେମର ଦେବ, ମୁଁ ସଂସାର ଭୟରେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି – ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ଦୟାର ସାଗର, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର। ତାପରେ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇ, କହିଲେ – “ଦେଖ!” ଏବଂ କହିଲେ, “ତୁମର ବାସ ସଦା ଏଠି, ମୋ ସଂସ୍ଥାନ ଉପରେ ରହୁ।