ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ପବିତ୍ର ଅରୁଣାଚଳ ପର୍ବତର ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତିଶିଳ ଲୋକମାନେ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା — କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ? ଏହି ଅରୁଣା ପର୍ବତରୁ କିପରି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହି ପର୍ବତ ସୁନାର ଥିଲା, କଲି ଯୁଗରେ ଏହା ତୁପୁରି ମଣିର ହୋଇଥିଲା। କୃତ ଯୁଗରେ ଏହା ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ନିର୍ମିତ ଥିଲା। ଦେବମାନେ ଅରୁଣା ପର୍ବତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିମା ଶାନ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ଗୌରୀ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — "ଅରୁଣାଚଳ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା?" ଗୌରୀଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହି ଉତ୍ତରରେ କୁହାଯାଇଛି, ଗତକାଳରେ ଦେବମାନେ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ — "ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ତୁମେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ସବୁଠୁ ଅଶୁଭ ଦୂର କରିଥିବା, ଶିବ ମହାତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦେବ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳିତ ଯାହା ଅଛି, ତୁମେ ସେଇ ସମସ୍ତର ରୂପ।" "ବର୍ଷା ହେଉ, ମେଘ ଓ ନଦୀମାନେ ଜଳ ଦେଉ। ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜଳ ତୁମରୁ ଆସିଥିବା। ମହାଦେବ, ରକ୍ତ ପର୍ବତର ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ, ଶୀତଳ ହେଉ।" ଦେବମାନେ ଏପରି ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ପୂଜା କରି, ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଫେରି ଅଧିକ ଜଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କଲା। କିନ୍ତୁ, ଉତ୍ତଳ ଉଦୟ ରବିର ଅଗ୍ନିର ଶତ-ଶତ ମିଳି ଜଗତର ଜଳ ମୁକ୍ତ କରି, ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସବୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହିପରି ଅରୁଣା ପର୍ବତର ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କଥାରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗୌରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — "ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା କୁହନ୍ତୁ।" ଏହି ଶୁଣି, ପର୍ବତର ପ୍ରଭୁ ଗତକାଳର ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠି ନ୍ୟାସ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଛାଡିଦେଲେ। ଏଠିରେ ଦେବୀୟ ବ୍ରହ୍ମ ତୀର୍ଥ ପୂର୍ବ-ଦିଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦ୍ୟମାଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନୈରୃତ ତୀର୍ଥ ଚମକିଲା। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବରୁଣ ତୀର୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବାୟବୀୟ ତୀର୍ଥ ଦେଖାଯାଇଲା। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସୋମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଏକ ଦିନ ଦେବୀ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶଂକରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ — "ଏଠି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।" ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ଦେବମାନେ, ଉମାଙ୍କର ପତି, ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଥିଲେ। ତେଣୁ ମହାର୍ଷି, ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଖୋଜିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏଠି ଭକ୍ତିଶିଳ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସବୁ ତୀର୍ଥର ଏକତ୍ରିତ ହେବା ସର୍ବଦା ଅଛି। ଏହିପରି ଦେବୀ, ଗତକାଳରେ ଶଂକର ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଉପଚାର ହେଉଛି, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ।