ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ର ମହତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁନି ଲୋମଶ ଅବିରତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଯେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତାହାକୁ ଋଣମୋଚନ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ତୀର୍ଥ ସରୟୂ ନଦୀର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପାପମୋଚନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଇ ଶତ ଧନୁଷ ଦୂରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ତୀର୍ଥ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।" "ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଅପୂର୍ବ ମହତ୍ମ୍ୟ ଦେଖିଛି । ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ନରହରି ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ । ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ମହାପାପ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ, ସତ୍ସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ । ସେ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପାପହର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ । ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ହେଲା, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଗଲି ।" "ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ । ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହି ପାପହର ତୀର୍ଥରେ, ସରୟୂ ଜଳରେ, ସହସ୍ରଧାରା ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ଯୋଗବଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ତୀର୍ଥର ମାପ ତିନି ଅର୍ଦ୍ଧ ଧନୁଷ ରହିଛି ।" ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ । ମୋତେ ଏହି ସହସ୍ରଧାରା ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହ ।" ତେଣୁ ଲୋମଶ ମୁନି କହିଲେ, "ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରୀରାମ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ହେବ ।' ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ରାମ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ, ଭୂକ୍ଷାର୍ତ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ । ସେ କହିଲେ, 'ଯିଏ କୌଣସି କାମ କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।'" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଉପଦେଶ ମୁନିଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ରାମଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର କରିବା ପାଇଁ କେହି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀରାମ ସଠିକ ସମୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇ, ବାହାରେ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରେଷଣ କଲେ । ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଉପଦେଶକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି, ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ, ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ।" "ଏହି ସମୟରେ, ସହସ୍ର ଫଣା ଶୋଭିତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିଗଲେ । ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ଉଠ ଏବଂ ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ । ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର ।'" "ଶେଷ ତାଙ୍କ ସହସ୍ର ମଣିମୟ ଫଣା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ସହସ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଛିଦ୍ର କଲେ, ଏହିଠାରେ ଭୂମି ଦଗ୍ଧ ହେଲା । ଏହିଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥ 'ସହସ୍ରଧାରା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମାପ ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ଧନୁଷ ରହିଛି । ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ।" "ଏଠାରେ ଜେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି ଅବିନାଶୀ ଶେଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେଉଁଠି ସଠିକ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନେ ସୁଉଚିତ ଭାବେ ସୁନା, ଅନ୍ନ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାମନା ଫଳ ମିଳେ, ଏହା ଏକ ମହାପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ । ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏଠାରେ ବିଶେଷ କୃତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।