ଅରୁଣାଚଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ଯିଏଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏ ଭଗବନ୍, ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କମ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେହି ଅସମ୍ଭବ କାମ କିଏ କରିପାରିବେ? ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଚାହୁଁ ଥିଲେ ଆପଣ ନିଜେ ଏକ ନୂତନ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ, ସୃଷ୍ଟିର କାମ ପାଇଁ। ତାପରେ, ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ମହାଦେବ କହିଲେ—"ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ନିଶ୍ଚଳ ଏବଂ ଅବିଚଳିତ, ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି କାମାଦି ଦୋଷ ବ୍ୟାପିବ? ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର। ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଏକ କ୍ଷଣରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଅରୁଣାଦ୍ରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଅରୁଣାଦ୍ରି; କେତେକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଏଠାରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟା ଦୂର ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ନିର୍ବାଚନାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କର, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ଏବଂ ତୁମର ତାପ ଦୂର କର।" ଏମିତି କହି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅରୁଣାଚଳ ପର୍ବତ ରୂପେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅରୁଣଗିରିଶ୍ୱର, ଯିଏ ନିୟମ, ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ସେହି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତା'ପରେ, ନାଗଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଭଗବାନ୍ କିଛି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଗଲା, ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଜ୍ଞାତ ହେଲା। "ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା! ଏହି ଅନ୍ଧକାର ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୂଢ଼ କରିଦେଉଛି!" ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ମନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ଉମାପତି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତା'ପରେ, ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ମହେଶ୍ୱର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତେଜଃପୁଞ୍ଜରୁ ଅନେକ ଚିଙ୍ଗାରି ଓ କିରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଜାଗ୍ରତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରି ଜାଗିଲେ। "ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାର ହେତୁ ମୁଁ ଅସମୟରେ ଶୟନ କରିଥିଲି," ବୋଲି ସେ କହିଲେ। ଏବେ ସେ ନିଜେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କାମ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି ଅରୁଣାଚଳ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ ଓ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେ ମନେ ମନେ ସଦାଶିବଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ପାପନାଶକ ଈଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ମହେଶ୍ୱର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ସହିତ କହିଲେ, "ଉଠ।" "ତିନି ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଗୁଣଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ନିଜ ଅଂଶରେ ଦେବତା ହୋଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ। ମୋତେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ମୋତେ ମାୟାରେ ମୁହଁ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଭାର ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?" ହେ ହର, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହରିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁତାପ ଦେଖି, ମୁଁ ଏ ଭୂମିରେ ଅରୁଣାଚଳ ରୂପେ ବସିଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏଠି ଏହି ତେଜୋମୟ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଦେଇଥିଲି, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଏଠାର ନଦୀ, ଝରଣା, ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହୋଇଥିବା ପାଣି, ଅନ୍ଧମାନେ ଦୃଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗହୀନମାନେ ଚଳନଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ରୋଗମୁକ୍ତି ଦେଉଛି। ଏମିତି କହି, ଶମ୍ଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଓ ହରି ମଧ୍ୟ ଅରୁଣାଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଅଟବୀରେ ରହୁଥିବା ସେହି ପର୍ବତକୁ, ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ଅଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ୍ ସାରକଥା ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ବିବିଧ ଦେବତା ଦେଖିଲେ।