ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ମହାନ ଋଷି ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା। ଋଷି ବିନୟପୂର୍ବକ କହିଲେ, “ମହାମାନ୍ୟେ, ଆମେ ସବୁବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଜାଣି, ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛୁ।” ତାପରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ଯଦି କିଛି ତୁମର ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମର ମହାମାୟା ଲୀଳା ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଲୀଳା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଅଧିକ କହିବି।” ଏହିପରି କହି, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କୁଶ ଘାସରେ ତିଆରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ତିଆରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଆଣିଦେଲେ। ଋଷି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମସ୍ତ ପୂଜା ଓ ଆଦର ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଧୋଇଥିବା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ସେ କହିଲେ, “ଶମ୍ଭୁ ଦେବଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ କି ଅପାର! ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିଛି ରହିନଥାଏ, କିମ୍ବା ତୁମେ ଆଉ କିଛି ଚାହୁଁଛ କି?” ତାପରେ ଋଷି କହିଲେ, “ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି କୈଳାସ ପର୍ବତ ଉପଖ୍ୟାନ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ କମ୍ପା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛ। ଏହିପରି ବେଦବିଦ୍ ବୃହତ୍ ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏହି ବିଶାଳ ମହିମା ତୁମର, କାରଣ ଏହି ଶିବ ନିଜେ ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ। ତୁମେ ଶିବ କଥିତ ଆଗମ ଏବଂ ବେଦ ଦୁହିଁକୁ ଅଧିଗମ କରିଛ। ଶିବ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ, ‘ମୁଁ ଏଠି ଅରୁଣାଚଳ ନାମରେ ବସୁଛି।’ ଆଉ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅରୁଣାଚଳଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆସିଛି। ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଏବଂ ଶିବନାମ ଶ୍ରବଣ କରିବା—ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ମହିମା ତୁମ ମୁଁହରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଦେବୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ଗୌତମ କହିଲେ, “ଯାହା ଅଜ୍ଞାତ, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ପଚାର। କିମ୍ବା ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କ କଥା ମାଧ୍ୟମରେ, ଶିବଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିବା—ଏହା ବେଦ ପାଠର ଫଳ ଦେଉଥିବା ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମାନ। ଆଜି ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଫଳବତୀ ହୋଇଛି। ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ଦ୍ରଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉଛି। ଅରୁଣାଚଳର ମହିମା ପାପ ନାଶକ। ଅରୁଣାଦ୍ରିର ଲିଙ୍ଗ ପୁରାତନ କାଳରେ ଯେପରି ମାନ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ସେହିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅରୁଣାଚଳର ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଦେବପକ୍ଷୀ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଅରୁଣାଚଳର ନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଦୂର ଦେଶର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଶୋଣାଦ୍ରି ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏହି ପର୍ବତ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ମନରେ ଏହାର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବ ସାମ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅରୁଣାଚଳ ସାମ୍ନାରେ ଯେଉଁ ସଫଳତା ମିଳେ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଗର୍ବରେ ଭରି, ଏକାଅପରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିଥିଲେ। ତେବେ ଅନାଦି, ମଧ୍ୟ ନ ଥିବା, ଶେଷ ନ ଥିବା, ଅଗ୍ନିମୟ ଏକ ଆକୃତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସେମାନେ ଏହି ଆଲୋକସ୍ତମ୍ଭର ଶୀର୍ଷ ଓ ତଳ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନେ ମୁହଁ ନମାଇଥିବା ଦେଖି, ଦୟାର ସାଗର ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅଚଳ ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ପରିବେଶ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା। ପୂର୍ବକାଳର ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପ୍ରଭୁ ନବ୍ବେଁଠି ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଥିଲେ।