अगस्त्य उवाच शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघ
अगस्त्य म्हणाले: अरे पापरहित, माझ्याकडून मनाने केलेल्या तीरथांची माहिती ऐक.
सत्यतीर्थं क्षमातीर्थं तीर्थमिंद्रियनिग्रहः
सत्य हे तीरथ आहे, क्षमा हे तीरथ आहे, आणि इंद्रिय संयम हेही तीरथ आहे.
ज्ञानतीर्थं तपस्तीर्थं कथितं तीर्थसप्तकम्
ज्ञान हे तीरथ आहे, तप हे तीरथ आहे — अशा सात तीरथांची मांडणी केली आहे.
न तोयपूतदेहस्य स्नानमित्यभिधीयते भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु
फक्त पाण्याने शरीर शुद्ध केल्याने स्नान म्हणता येत नाही; पृथ्वीवरील तीरथांना पुण्य का मिळतं, ते ऐक.
यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मध्योत्तमाः स्मृताः
जसं शरीराच्या काही भागांना मध्यम किंवा उत्तम मानलं जातं,
तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च संवसेत् 2.8.10.
म्हणूनच पृथ्वीवरील तीरथांमध्ये आणि मनाने केलेल्या तीरथांमध्ये राहावं.
तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्र विशुद्धेनांतरात्मना तं तु वक्ष्यामि विप्रेंद्र तीर्थयात्राविधिं क्रमात्
म्हणून, ब्राह्मणश्रेष्ठा, तूही अंतःकरण शुद्ध ठेवून — मी तुला तीरथयात्रेची पद्धत क्रमाने सांगतो.
जायन्ते च जलेष्वेव म्रियंते च जलौकसः
पाण्यातच जीव जन्म घेतात आणि पाण्यातच मरतात.
विषयेष्वनिशं रागो मनसो मल उच्यते
सदैव विषयांमध्ये आसक्त राहणं, हे मनाचं मलिनपण मानलं जातं.
चित्तमन्तर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानं न शुध्यति
मनातच दोष असेल, तर तीरथस्नानाने शुद्धी होत नाही.
दानमिज्या तपः शौचं तीर्थसेवा श्रुतिस्तथा
दान, यज्ञ, तप, शुद्धता, तीरथांची सेवा आणि शास्त्राचा अभ्यास —
निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव वसते नरः
जिथे माणूस आपली इंद्रिये संयमित ठेवून राहतो,
एतत्ते कथितं विप्र मानसं तीर्थलक्षणम्
असा, ब्राह्मण, मी तुला मनाने केलेल्या तीरथाचं स्वरूप सांगितलं.
प्रातरुत्थाय मतिमान्संगमे स्नानमाचरेत्
सकाळी लवकर उठून, बुद्धिमान माणसाने संगमावर स्नान करावं.
चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा चक्रहरिं विभुम्
चक्रतीर्थावर स्नान केल्यावर, मनुष्याला चक्रधारी सर्वव्यापी हरि भगवानांचे दर्शन होते.
एकादश्यामेकादश्यामियं यात्रा शुभावहा 2.8.10.
एकादशीच्या दिवशी ही यात्रा शुभ फल देणारी असते.
विधाय नित्यजं कर्म अयोध्यां च विलोकयेत्
नित्यकर्मे करून झाल्यावर, अयोध्येचेही दर्शन घ्यावे.
बंदीं च शीतलां चैव वटुकं च विलोकयेत्
बंदी, शीतला आणि वटुक यांचेही दर्शन घ्यावे.
पिण्डारकं ततो दृष्ट्वा ततो भैरवदर्शनम्
त्यानंतर पिंडारकाचे दर्शन घेऊन, मग भैरवाचेही दर्शन घ्यावे.
अंगारकचतुर्थ्यां तु पूर्वोक्ता देवता अपि
अंगारक चतुर्थीच्या दिवशी, पूर्वी सांगितलेल्या देवतांचेही दर्शन घ्यावे.
प्रातरुत्थाय मतिमान्ब्रह्मकुण्डजले प्लुतः
प्रात:काळी उठून, ज्ञानी माणसाने ब्रह्मकुंडाच्या पाण्यात स्नान करावे.
मंत्रेश्वरं ततो दृष्ट्वा महाविद्यां विलोकयेत्
मंत्रेश्वराचे दर्शन घेऊन, नंतर महाविद्येचेही दर्शन घ्यावे.
स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा सचैलो विजितेंद्रियः सचैलस्नानतो यांति तस्मात्सचैलमाचरेत्
स्वर्गद्वारावर वस्त्र घालून, इंद्रियांवर संयम ठेवून स्नान करावे. वस्त्र घालून स्नान करणारे श्रेष्ठ स्थानाला पोहोचतात, म्हणून नेहमी वस्त्र घालूनच स्नान करावे.
एषा वै गदिता यात्रा सर्वपापहरा शुभा
ही यात्रा सांगितली आहे, जी सर्व पापे दूर करणारी आणि शुभ आहे.
य एवं कुरुते यात्रां नित्यं शुभफलप्रदाम्
जो कोणी ही यात्रा नियमित करतो, त्याला सर्व शुभ फल मिळतात.
तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्रः अयोध्यां व्रज मा चिरम् 2.8.10.
म्हणून, ब्राह्मणश्रेष्ठा, तूही अयोध्येला त्वरित जा.
अयोध्या परमं स्थानमयोध्या परमं महत्
अयोध्या हेच सर्वोच्च स्थान आहे; अयोध्या अत्यंत महान आहे.
अयोध्या परमं स्थानं विष्णुचक्रे प्रतिष्ठितम्
अयोध्या हेच श्रेष्ठ स्थान आहे, जे विष्णूच्या चक्रात वसलेले आहे.
इत्येतत्कथितं विप्र मया पृष्टं हि यत्त्वया
ब्राह्मणा, तू विचारलेले सर्व मी तुला सांगितले आहे.
उवाच मधुरं वाक्यं व्यासः स तपसां निधिः
तपस्वी व्यासांनी मधुर शब्द बोलले.