न मे वेत्ति परं रूपं स्वयं साक्षात्प्रजापतिः 5.2.25.
स्वतः प्रजापतीलाही माझं सर्वोच्च रूप खऱ्या अर्थाने ठाऊक नाही.
यदेतद्दृश्यते तेजो लिंगरूपं यशस्विनि
हे तेजस्विनी, जे लिंगाच्या रूपात दिसतं ते तेज—
अनेकजन्मसंशुद्धा योगिनोऽनुग्रहान्मम
अनेक जन्मांनी शुद्ध झालेले योगी, माझ्या कृपेने,
ईश्वर उवाच यस्य दर्शनमात्रेण निष्कलंको नरो भवेत्
ईश्वर म्हणाले: ज्याचं केवळ दर्शन केल्याने माणूस निष्कलंक होतो—
अत्रिर्नाम महाभागो ब्रह्मणो मानसः सुतः
अत्री नावाचा, फार पुण्यवान, ब्रह्माचा मानसपुत्र होता.
तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षोथ मातृभागतः
त्याचा मुलगा सोम झाला; नंतर मातांच्या वाट्याने दक्ष जन्मला.
सोमपत्न्यो हि मंतव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी
सोमाच्या पत्नी मानाव्यात; त्यात रोहिणी श्रेष्ठ आहे.
इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्याग्रे यथातथम्
इतर सर्व पत्नी योग्य त्या प्रकारे दक्षासमोर बोलल्या.
यदा न वारितस्तस्थौ दक्षः कुद्धस्तदा प्रिये
प्रियेला, दक्ष रागाने भरून कोणी थांबवला नाही, तेव्हा तो आपल्या ठाम निश्चयावर उभा राहिला.
एवं शप्तस्तु सोमो वै तदा ह्यंतर्हितोऽभवत्
त्या शापामुळे सोम लगेच अदृश्य झाला.
अनेकत्वं विहायैतज्जलदेहं सनातनम्
आपली अनेक रूपं सोडून, त्याने ते सनातन जलमय शरीर मागे टाकलं.
एवमंतर्हितः सोमो गतो वै दक्षशापतः वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्माणं समुपस्थिताः
दक्षाच्या शापामुळे लपलेला सोम, तेजस्वी देवांबरोबर ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानी गेला.
तस्याग्रे कथयामासुर्नमस्कृत्य पुनःपुनः 5.2.26.
त्याच्या समोर त्यांनी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून आपली विनंती मांडली.
स्रष्टा च हव्यकव्यानां पाहि नः शरणागतान्
हे सृष्टीकर्ता, देव आणि पितरांसाठी यज्ञस्वरूप अर्पण घेणारा, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत, आमचे रक्षण कर.
आश्वासयामास सुरान्सुश्लिष्टैर्वचनांबुभिः
त्यांनी देवांना प्रेमळ आणि मृदू शब्दांनी धीर दिला.
शापांतं भगवान्देवो विष्णुरेव करिष्यति शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्गतव्यथाः
भगवान विष्णूच हा शाप संपवतील; मग सगळ्या चिंता दूर करून त्यांनी शरण येणाऱ्या विष्णूला जाऊन विनंती केली.
ब्रह्मणा सहिता देवि स्तुतिं चक्रुः समाहिताः नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुषपूर्वज
ब्रह्मदेवासोबत एकाग्र मनाने त्यांनी स्तुती केली – 'हृषीकेश, महापुरुषांचे आदिपुरुष, तुला नमस्कार असो.'
नारायण जगन्नाथ देवास्त्वां शरणं गताः
नारायण, जगाचा स्वामी, देवांनी तुझ्या चरणी शरण येऊन आश्रय घेतला आहे.
त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तम
तूच आमचा सर्वोच्च देव, ब्रह्मादि सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
विना सोमेन चौषध्यो नष्टा देव महीतले
देवा, सोमाशिवाय पृथ्वीवरील सर्व औषधी नष्ट झाल्या आहेत.
भयं त्यजध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम्
अमरांनो, भीती सोडा; मी तुम्हाला निर्भयता देतो.
एवमुक्त्वा तु भगवान्विसृज्य त्रिदशेश्वरान्
असं सांगून, भगवंताने देवांचा निरोप दिला.
यदा स्मृतो न चाभ्येति तदा क्रुद्धो जनार्दनः 5.2.26.
जोव्हा आठवण ठेवली जाते पण जवळ येत नाही, तेव्हा जनार्दन रागावतो.
देवैरसुरसंघैश्च मथ्यतां कलशोदधिः
देवांनी आणि असुरांच्या सैन्यांनी मिळून समुद्रातील कलशाचा मंथन करा.
अमृतं तत्र लप्स्यध्वं रत्नानि विविधानि च
तिथे तुम्हाला अमृत आणि अनेक प्रकारची रत्नं मिळतील.
मंथानं मंदरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा च वासुकिम्
मंथनासाठी मंदार पर्वताला दांड आणि वासुकीला दोरी करून समुद्र मथा.
सोमार्थे च पुरा देवि तथैवासुरदानवाः
देवी, पूर्वी सोमासाठी असुर आणि दानव यांनीही तसेच केले.
विबुधाः सहिताः सर्वे यतः पुच्छं ततः स्थिताः
त्या कारणाने सर्व देव एकत्र येऊन नागाच्या शेपटीजवळ उभे राहिले.
शिरस्युद्यम्य नाग स्य पुनः पुनरवाक्षिपत्
ते नागाचं डोकं वारंवार वर उचलून पुन्हा खाली फेकत होते.
तत्र नानाजलचरा विनिष्पिष्टा महाद्रिणा
त्या ठिकाणी मोठ्या पर्वताखाली अनेक जलचर चिरडले गेले.