मुक्तिकामो महाकाले मुक्तिर्ब्राह्मणसत्तमः 5.2.25.
महामरणाच्या वेळी मुक्तीची इच्छा करणाऱ्याला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मुक्ती मिळते.
मुक्तीश्वरं तदा लिंगं तस्याग्रे कथयिष्यसि
त्या मुक्तीच्या अधिपती असलेल्या लिंगासमोर तू ते सांगशील.
पूर्वं हि चिह्नितं कर्म देहिनो न विमुंचति
पूर्वी केलेले कर्म देहधाऱ्याला सोडत नाही.
इति तस्य वचः श्रुत्वा स विप्रो ब्रह्मवित्तमः
हे शब्द ऐकून तो ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ ब्राह्मण
दिष्ट्या त्वमागतो भूप दिष्ट्या ते संगतं मया
"राजा, तुझं इथे येणं आणि माझी तुझी भेट होणं हे दोन्ही भाग्यानेच घडलं,"
इत्युक्त्वा नृपविप्रौ तौ मुक्तिलिंगं समा गतौ
असं म्हणून राजा आणि ब्राह्मण दोघंही मुक्ती लिंगाजवळ गेले.
तत्क्षणात्सशरीरौ तौ तस्मिँल्लिंगे लयं गतौ
त्या क्षणीच, दोघेही देहासकट त्या लिंगात विलीन झाले.
अस्य लिंगस्य संस्पर्शान्मुक्तिर्भवति नान्यथा अपि पापसमायुक्तः स याति परमां गतिम्
या लिंगाचा स्पर्श केल्यानेच मुक्ती मिळते, दुसऱ्या कुठल्याही मार्गाने नाही; पापी असला तरी तोही परमपदाला पोहोचतो.
रे मूढाः किं तपोभिश्च किं दानैर्नियमैश्च किम्
अरे मूर्खांनो, तप, दान किंवा नियम यांचा काय उपयोग?
न मां विदुर्देवगणा नासुरा न महर्षयः
माझं खरं स्वरूप देव, असुर किंवा महर्षी यांनाही माहीत नाही.
न मे वेत्ति परं रूपं स्वयं साक्षात्प्रजापतिः 5.2.25.
स्वतः प्रजापतीलाही माझं सर्वोच्च रूप खऱ्या अर्थाने ठाऊक नाही.
यदेतद्दृश्यते तेजो लिंगरूपं यशस्विनि
हे तेजस्विनी, जे लिंगाच्या रूपात दिसतं ते तेज—
अनेकजन्मसंशुद्धा योगिनोऽनुग्रहान्मम
अनेक जन्मांनी शुद्ध झालेले योगी, माझ्या कृपेने,
ईश्वर उवाच यस्य दर्शनमात्रेण निष्कलंको नरो भवेत्
ईश्वर म्हणाले: ज्याचं केवळ दर्शन केल्याने माणूस निष्कलंक होतो—
अत्रिर्नाम महाभागो ब्रह्मणो मानसः सुतः
अत्री नावाचा, फार पुण्यवान, ब्रह्माचा मानसपुत्र होता.
तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षोथ मातृभागतः
त्याचा मुलगा सोम झाला; नंतर मातांच्या वाट्याने दक्ष जन्मला.
सोमपत्न्यो हि मंतव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणी
सोमाच्या पत्नी मानाव्यात; त्यात रोहिणी श्रेष्ठ आहे.
इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्याग्रे यथातथम्
इतर सर्व पत्नी योग्य त्या प्रकारे दक्षासमोर बोलल्या.
यदा न वारितस्तस्थौ दक्षः कुद्धस्तदा प्रिये
प्रियेला, दक्ष रागाने भरून कोणी थांबवला नाही, तेव्हा तो आपल्या ठाम निश्चयावर उभा राहिला.
एवं शप्तस्तु सोमो वै तदा ह्यंतर्हितोऽभवत्
त्या शापामुळे सोम लगेच अदृश्य झाला.
अनेकत्वं विहायैतज्जलदेहं सनातनम्
आपली अनेक रूपं सोडून, त्याने ते सनातन जलमय शरीर मागे टाकलं.
एवमंतर्हितः सोमो गतो वै दक्षशापतः वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्माणं समुपस्थिताः
दक्षाच्या शापामुळे लपलेला सोम, तेजस्वी देवांबरोबर ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानी गेला.
तस्याग्रे कथयामासुर्नमस्कृत्य पुनःपुनः 5.2.26.
त्याच्या समोर त्यांनी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून आपली विनंती मांडली.
स्रष्टा च हव्यकव्यानां पाहि नः शरणागतान्
हे सृष्टीकर्ता, देव आणि पितरांसाठी यज्ञस्वरूप अर्पण घेणारा, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत, आमचे रक्षण कर.
आश्वासयामास सुरान्सुश्लिष्टैर्वचनांबुभिः
त्यांनी देवांना प्रेमळ आणि मृदू शब्दांनी धीर दिला.
शापांतं भगवान्देवो विष्णुरेव करिष्यति शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्गतव्यथाः
भगवान विष्णूच हा शाप संपवतील; मग सगळ्या चिंता दूर करून त्यांनी शरण येणाऱ्या विष्णूला जाऊन विनंती केली.
ब्रह्मणा सहिता देवि स्तुतिं चक्रुः समाहिताः नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुषपूर्वज
ब्रह्मदेवासोबत एकाग्र मनाने त्यांनी स्तुती केली – 'हृषीकेश, महापुरुषांचे आदिपुरुष, तुला नमस्कार असो.'
नारायण जगन्नाथ देवास्त्वां शरणं गताः
नारायण, जगाचा स्वामी, देवांनी तुझ्या चरणी शरण येऊन आश्रय घेतला आहे.
त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तम
तूच आमचा सर्वोच्च देव, ब्रह्मादि सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
विना सोमेन चौषध्यो नष्टा देव महीतले
देवा, सोमाशिवाय पृथ्वीवरील सर्व औषधी नष्ट झाल्या आहेत.