महालयेश्वरे पुण्ये पूजिते परमेश्वरे भवंतीह महाभागे यतस्तैरपि पूज्यते
महालयेश्वर, परमेश्वर या पवित्र स्थळी पूजिला गेला, तर हे भाग्यशाली, त्यांच्याद्वारे इतरही पूजिले जातात—
यस्य दर्शनमात्रेण मुक्तिर्भवति पार्वति
ज्याच्या केवळ दर्शनाने मुक्ती मिळते, हे पार्वती—
पुरा राथंतरे कल्पे बभूव द्विजसत्तमः
पूर्वी रथंतर कल्पात एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता—
महाकालसमीपे तु मुक्तिलिंगमनुत्तमम्
महाकाळाजवळ मुक्ती देणारं श्रेष्ठ लिंग होतं—
ततस्तेपे जिताहारो वत्सराणि त्रयोदश
त्याने तेरा वर्षे आहार जिंकून कठोर तप केला—
शिप्रां विप्रप्रियां पुण्यां महापातकना शिनीम्
शिप्रा ही पुण्यवान, ब्राह्मणांना प्रिय आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारी नदी—
व्याधं महाधनुष्पाणिं रक्तनेत्रं सुभीषणम्
त्याने एक भयंकर, मोठ्या धनुष्याचा, रक्ताळ्या डोळ्यांचा शिकारी पाहिला.
तं दृष्ट्वा क्षुभितो विप्रो ब्रह्मघ्नस्य भयादिति
तो पाहून, ब्राह्मण घाबरला, कारण त्याला ब्रह्महत्येची भीती वाटली.
तं दृष्ट्वांतर्गतहरिर्व्याधो भीत इवाग्रतः
तो पाहिल्यावर, आत हरि असलेल्या शिकाऱ्याने समोर जरी उभा राहिला, तरी तो जणू काही घाबरल्यासारखा दिसत होता.
इदानीं स्वगता बुद्धिस्त्वां दृष्ट्वैव महाप्रभम्
आता, तुझ्या तेजस्वी रूपाकडे पाहून माझे मन अंतर्मुख झाले आहे.
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्त्रीणामयुतशस्तथा 5.2.25.
हजारो ब्राह्मण आणि दहा हजारो स्त्रिया—
न च मे व्यथितं चित्तं कदाचिदपि जायते
तरीही माझे मन कधीच अस्वस्थ झाले नाही.
उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि
माझे मार्गदर्शन करून तू कृपा दाखवावी अशी माझी इच्छा आहे.
ब्रह्महा पापकर्मेति मत्वा ब्राह्मणपुंगवः
'हा ब्रह्महत्यारा आणि पापी आहे' असे समजून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण—
स्नात्वा सद्यः समायातो मुक्ति लिंगसमीपतः
स्नान करून लगेचच मुक्तिदायक लिंगाजवळ गेला.
तत्क्षणाद्दिव्यदेहस्तु तस्मिँल्लिंगे लयं गतः चिंतयामास सहसा मुक्तिः प्राप्ता वरानने
त्या क्षणी त्याचे दिव्य शरीर त्या लिंगात विलीन झाले; त्याच्या मनात आले, 'सुंदर मुखवाली, मला मुक्ती मिळाली.'
व्याधेन पापयुक्तेन समाधिरहितेन च
पापयुक्त आणि एकाग्रता नसलेल्या त्या शिकाऱ्यामुळे—
न प्राप्ता परमा मूर्त्तिर्मुक्तिर्नैव च लभ्यते अन्तर्जलगतो भूत्वा चचार विपुलं तपः
त्याला सर्वोच्च रूप मिळाले नाही, मुक्तीही मिळाली नाही; तो पाण्यात जाऊन कठोर तप करू लागला.
कस्यचित्त्वथ कालस्य तां नदीमगमत्किल
काही काळानंतर तो त्या नदीकाठी गेला.
अंतर्जलचरं विप्रं यावद्व्याघ्रो जिघृक्षति
पाण्यात असणाऱ्या त्या ब्राह्मणाला वाघ पकडू लागला—
व्याघ्रेणापि श्रुतो मंत्रोऽजहात्प्राणांश्च तत्क्षणात् दिव्यालंकारशोभाढ्यः पुरुषश्चाभवच्छुभः ।। 5.2.25.
वाघाने हल्ला केला तरी, त्याला मंत्र आठवला; त्या क्षणी त्याचा प्राण निघून गेला आणि तो दिव्य अलंकारांनी सुशोभित, पुण्यवान पुरुष झाला.
सोऽब्रवीद्यामि तं देशं यत्र विष्णुः सनातनः
तो म्हणाला, 'मी त्या ठिकाणी जात आहे जिथे सनातन विष्णू वास करतो.'
इत्युक्ते ब्राह्मणः प्राह कोऽसि त्वं पुरुषर्षभ
हे ऐकून ब्राह्मण म्हणाला, 'तू कोण आहेस, श्रेष्ठ पुरुषा?'
दीर्घबाहुरिति ख्यातः सर्वधर्मविशारदः
'माझे नाव दीर्घबाहू आहे, मी सर्व धर्मांचा जाणकार आहे.'
शुभाशुभमहं वेद्मि सर्वज्ञोऽहं महीतले
माझ्या या पृथ्वीवर काय शुभ आहे, काय अशुभ आहे, हे मला सगळं ठाऊक आहे; मी सर्वज्ञ आहे.
तस्यैकस्मिन्दिने विप्राः सर्वे क्रोधसमन्विताः
एका दिवशी, हे ब्राह्मणहो, सर्वजण प्रचंड रागावले होते.
अपमानेन विप्राणां मांसाहारी भयावहः
ब्राह्मणांचा अपमान झाल्यामुळे, मी मांसाहारी झालो आणि लोकांना भीती वाटू लागली.
इत्युक्तोऽहं पुरा तैस्तु ब्राह्म णैर्वेदपारगैः
पूर्वी वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या त्या ब्राह्मणांनी मला असे सांगितले होते.
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रणिपत्य मया मुने
मग त्या सर्व ब्राह्मणांनी माझ्या पाया पडून, हे मुनी, असे बोलले.
जानामि तेजो विप्राणां महाभाग्यं च धीमताम्
ब्राह्मणांचे तेज आणि बुद्धिमान लोकांचे मोठे भाग्य मला माहीत आहे.