अस्माद्भूतानि लिंगानि महाभूतानि पञ्च वै
याच्यापासून सर्व सजीवांची चिन्हं आणि पाच महाभूत निर्माण होतात—
स्थलमापस्तथाकाशं जन्म चापि चतुर्विधम्
म्हणजे पृथ्वी, पाणी, आकाश आणि जन्माच्या चार प्रकारांचा समावेश होतो—
चतुर्द्धा जन्मचिह्नं यल्लिंगेस्मिन्नेव लक्ष्यते
या लिंगात जन्माची चार प्रकारची चिन्हं स्पष्टपणे दिसून येतात—
रजःसत्त्वं तमोभावस्तस्माल्लिंगाच्च जायते
रज, सत्त्व, तम आणि त्यांची सर्व रूपं या लिंगातूनच उत्पन्न होतात—
अव्यक्तकारणं सूक्ष्मं यत्तत्सदसदात्मकम्
जे अव्यक्त, सूक्ष्म कारण आहे आणि जे सत्व आणि असत्व या दोन्ही स्वरूपाचं आहे—
विश्वेदेवास्तथादित्या वसवोऽथाश्विनावपि 5.2.24.
विश्वदेव, आदित्य, वसु आणि अश्विनी कुमार हे सुद्धा—
आपो द्यौः पृथिवी वायुरंतरिक्षं दिशस्तथा
पाणी, आकाश, पृथ्वी, वारा, अंतरिक्ष आणि दिशा—
यच्चान्यदपि तत्सर्वं संभूतं लोक साक्षिकम्
याशिवाय जे काही आहे, ते सर्व जगाच्या साक्षीने निर्माण झालं आहे—
अतो महालयोनाम विख्यातो भुवनत्रये
म्हणूनच हे त्रैलोक्यात 'महालय' म्हणून प्रसिद्ध आहे—
यः पूजयति तल्लिंगं रुद्रमूर्त्या महालयम्
जो कोणी त्या लिंगाची रुद्रमूर्ती महालय म्हणून पूजा करतो—
महालयेश्वरे पुण्ये पूजिते परमेश्वरे भवंतीह महाभागे यतस्तैरपि पूज्यते
महालयेश्वर, परमेश्वर या पवित्र स्थळी पूजिला गेला, तर हे भाग्यशाली, त्यांच्याद्वारे इतरही पूजिले जातात—
यस्य दर्शनमात्रेण मुक्तिर्भवति पार्वति
ज्याच्या केवळ दर्शनाने मुक्ती मिळते, हे पार्वती—
पुरा राथंतरे कल्पे बभूव द्विजसत्तमः
पूर्वी रथंतर कल्पात एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता—
महाकालसमीपे तु मुक्तिलिंगमनुत्तमम्
महाकाळाजवळ मुक्ती देणारं श्रेष्ठ लिंग होतं—
ततस्तेपे जिताहारो वत्सराणि त्रयोदश
त्याने तेरा वर्षे आहार जिंकून कठोर तप केला—
शिप्रां विप्रप्रियां पुण्यां महापातकना शिनीम्
शिप्रा ही पुण्यवान, ब्राह्मणांना प्रिय आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारी नदी—
व्याधं महाधनुष्पाणिं रक्तनेत्रं सुभीषणम्
त्याने एक भयंकर, मोठ्या धनुष्याचा, रक्ताळ्या डोळ्यांचा शिकारी पाहिला.
तं दृष्ट्वा क्षुभितो विप्रो ब्रह्मघ्नस्य भयादिति
तो पाहून, ब्राह्मण घाबरला, कारण त्याला ब्रह्महत्येची भीती वाटली.
तं दृष्ट्वांतर्गतहरिर्व्याधो भीत इवाग्रतः
तो पाहिल्यावर, आत हरि असलेल्या शिकाऱ्याने समोर जरी उभा राहिला, तरी तो जणू काही घाबरल्यासारखा दिसत होता.
इदानीं स्वगता बुद्धिस्त्वां दृष्ट्वैव महाप्रभम्
आता, तुझ्या तेजस्वी रूपाकडे पाहून माझे मन अंतर्मुख झाले आहे.
ब्राह्मणानां सहस्राणि स्त्रीणामयुतशस्तथा 5.2.25.
हजारो ब्राह्मण आणि दहा हजारो स्त्रिया—
न च मे व्यथितं चित्तं कदाचिदपि जायते
तरीही माझे मन कधीच अस्वस्थ झाले नाही.
उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि
माझे मार्गदर्शन करून तू कृपा दाखवावी अशी माझी इच्छा आहे.
ब्रह्महा पापकर्मेति मत्वा ब्राह्मणपुंगवः
'हा ब्रह्महत्यारा आणि पापी आहे' असे समजून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण—
स्नात्वा सद्यः समायातो मुक्ति लिंगसमीपतः
स्नान करून लगेचच मुक्तिदायक लिंगाजवळ गेला.
तत्क्षणाद्दिव्यदेहस्तु तस्मिँल्लिंगे लयं गतः चिंतयामास सहसा मुक्तिः प्राप्ता वरानने
त्या क्षणी त्याचे दिव्य शरीर त्या लिंगात विलीन झाले; त्याच्या मनात आले, 'सुंदर मुखवाली, मला मुक्ती मिळाली.'
व्याधेन पापयुक्तेन समाधिरहितेन च
पापयुक्त आणि एकाग्रता नसलेल्या त्या शिकाऱ्यामुळे—
न प्राप्ता परमा मूर्त्तिर्मुक्तिर्नैव च लभ्यते अन्तर्जलगतो भूत्वा चचार विपुलं तपः
त्याला सर्वोच्च रूप मिळाले नाही, मुक्तीही मिळाली नाही; तो पाण्यात जाऊन कठोर तप करू लागला.
कस्यचित्त्वथ कालस्य तां नदीमगमत्किल
काही काळानंतर तो त्या नदीकाठी गेला.
अंतर्जलचरं विप्रं यावद्व्याघ्रो जिघृक्षति
पाण्यात असणाऱ्या त्या ब्राह्मणाला वाघ पकडू लागला—