मनसा ये स्मरिष्यति प्रतीहारेश्वरं शिवम्
जे आपल्या मनाने दरवानांच्या स्वामी शिवाचा स्मरण करतील,
ईश्वर उवाच यस्य दर्शनमात्रेण तिर्यग्योनिर्न लभ्यते
ईश्वर म्हणाले: ज्याला पाहिल्यानेच कोणालाही पशूयोनी मिळत नाही.
कौशिकोनाम राजाभूत्कुक्कुटो जायते सदा
कौशिक नावाचा एक राजा होता; तो नेहमी कोंबडा म्हणून जन्म घेतो.
व्याप्ता च पृथिवी तेन सशैलवनकानना
त्याच्यामुळे पृथ्वी, तिचे डोंगर, वन आणि झाडे सर्व व्यापली गेली होती.
विशालानाम विख्याता भार्या तस्य महीपतेः
त्या राजाची पत्नी विशाल नावाने प्रसिद्ध होती.
तया चकार सहितः स राज्यं राजसत्तमः
त्या दोघांनी मिळून तो श्रेष्ठ राजा राज्य चालवत होता.
तया सार्द्धं कदाचिच्च सुरतं नास्ति पार्वति
पार्वती, तरीही त्या दोघांमध्ये कधीच जवळीक झाली नाही.
एवं गच्छति काले तु सह राज्ञा स्मरातुरा ददर्श कीटमिथुनमनंगकलहातुरम्
अशा रीतीने काळ जात असताना, कामाने व्याकुळ झालेली राणी राजासोबत असताना, तिने प्रेमाच्या भांडणाने अस्वस्थ झालेल्या कीटकांच्या जोड्याला पाहिले.
प्रसादयंस्तथा कीटः स्वां प्रियां च मुहुर्मुहुः
तो कीटक पुन्हा पुन्हा आपल्या प्रियेचे मन जिंकण्याचा प्रयत्न करत होता.
भजस्व मां यथाकाममनंगशरपीडितम्
"जशी तुझी इच्छा असेल तशी मला जवळ घे, कारण मी प्रेमाच्या वेदनेने त्रस्त आहे."
न त्वया सदृशी लोके कामिनी विद्यते क्वचित् 5.2.21.
"तुझ्यासारखी कामुक स्त्री या जगात कुठेच नाही."
कुतो वा मयि दीने त्वं क्रुद्धेव प्रियवादिनि
"मी इतका दुःखी असताना, गोड बोलणारी तू माझ्यावर रागावल्यासारखी का वागतेस?"
सा तमाह प्रकोपाच्च किमालपसि मां वृथा प्रदत्तं कामलुब्धेन अन्यस्य कीटकाधम
ती रागाने म्हणाली, "माझ्याशी उगाच का बोलतोस? तुझ्या वासनेने दुसऱ्याला निवडले आहेस, कीटकांमध्ये नीच आहेस!"
नाहमेवं करिष्यामि कीटः प्राह पुनःपुनः
"मी असं करणार नाही," ती म्हणाली; पण तो कीटक पुन्हा पुन्हा विनवू लागला.
इति तद्वचनं श्रुत्वा सा प्रसन्नाभवत्तदा
ती त्याची वचने ऐकून शांत झाली.
दृष्ट्वा तन्महदाश्चर्यं सा राज्ञी विललाप ह न कामिताहं कांतेन मरिष्यामि न संशयः
ते अद्भुत दृश्य पाहून राणी दुःखी झाली, "माझ्या प्रियकराला मी हवी नाही, आता मी नक्कीच मरेन."
एवं विलप्य बहुधा विनिःश्वस्य पुनःपुनः
अशी अनेक प्रकारे हंबरडा फोडून, पुन्हा पुन्हा सुस्कारे टाकीत,
दृष्ट्वा तमृषिमासीनं तपोयोनिं दृढव्रतम्
तिने तपश्चर्येने जन्मलेला, कठोर व्रत पाळणारा ऋषी बसलेला पाहिला.
एकोऽयं संशयो ब्रह्मन्हृदये परिवर्त्तते न जाने कारणं किं तु संगमो नोपजायते
"ब्राह्मण, माझ्या मनात एकच शंका सतत फिरते—मला कारणच कळत नाही, पण आमच्या एकत्र येण्यात अडथळा का येतो."
यो गत्वा प्रमदाराज्यं जित्वा सर्वाः पुरा रणे नैव कामयते तासु किमेतदिति सुव्रत
"जो पूर्वी सर्व स्त्रियांना जिंकून, युद्धात सगळ्यांना हरवून आला, तो आता त्यांच्याकडे पाहतही नाही—हे सुव्रत, हे काय आहे?"
वाजिनो वारणाश्चैव धनधान्यमनंतकम् 5.2.21.
"घोडे, हत्ती, आणि अमाप धनधान्य—"
केन कर्मविपाकेन ममेदं यौवनं दृढम्
"कुठल्या कर्माच्या फळामुळे माझं तारुण्य एवढं टिकून आहे?"
दृश्यते वासरे भागे रात्रौ चैव न दृश्यते
हे दिवसाच्या एका भागात दिसतं, पण रात्री मात्र दिसत नाही.
दुष्कृतावर्जनं ब्रह्मन्ममेदं वक्तुमर्हसि
ब्राह्मण, वाईट कृत्यांपासून कसं दूर राहावं हे मला सांगावं.
शृणु पुत्रि पुरावृत्तं बालभावेन यत्कृतम्
मुली, पूर्वी जे घडलं आणि बालिशपणामुळे केलं गेलं, ते ऐक.
विदूरथस्य तनयस्तव भर्ता स निश्चितम्
तुझा नवरा नक्कीच विदूरथाचा मुलगा आहे.
बहवः कुक्कुटास्तेन भक्षिता राजसूनुना
त्या राजपुत्राने अनेक कोंबड्या खाल्ल्या.
एवं भक्षयतस्तस्य बहुशो वत्सरा गताः पृष्टाः किं कारणं नात्र समायांति हि कुक्कुटाः
अशा प्रकारे तो खात राहिला आणि बरीच वर्षं गेली; कोंबड्या इथे का येत नाहीत असं विचारल्यावर काहीच उत्तर मिळालं नाही.
अथ केनापि कथितं कुक्कुटानां च भक्षणम् भक्षिताः कुक्कुटाः सर्वे विना कारणतो नृप
मग कुणीतरी सांगितलं की कोंबड्या खाल्ल्या गेल्या; त्या राजाने कुठलाही कारण न देता सगळ्या कोंबड्या संपवल्या.
ताम्रचूडोऽथ संक्रुद्धो ददौ शापं दुरात्मने
मग ताम्रचूड रागावून त्या दुष्टाला शाप दिला.