यस्यास्तीरे मुनिश्रेष्ठ सर्वत्र सुमनोहरम्
ज्या काठी, हे श्रेष्ठ ऋषी, सर्वत्र अतिशय सुंदर दृश्य आहे.
यस्मात्स्थानात्समुद्भूता तमसा सुतरंगिणी
ज्या ठिकाणाहून तमसा ही अनेक प्रवाहांची नदी उत्पन्न झाली,
यस्य दर्शनतो नॄणां सर्वपापक्षयो भवेत्
ज्याचे दर्शन घेतल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.
प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानावनतं मनोहरम्
फुललेल्या विविध प्रकारच्या झुडुपांनी आणि वेलींनी आच्छादलेले, ते ठिकाण मन मोहून टाकणारे आहे.
तमालगुल्मैर्निचितं सुगंधिभिः सकर्णिकारैर्बकुलैश्च सर्वतः
सुगंधी तमाळ, कर्णिकार आणि बकुळ यांच्या झाडांनी सर्वत्र वेढलेले होते.
क्वचित्प्रफुल्लांबुजरेणुभूषितैर्विहंगमैश्चारुफलप्रचारिभिः
कुठे कुठे उमललेल्या कमळांच्या परागाने सजलेले, सुंदर फळांच्या शोधात फिरणाऱ्या पक्ष्यांनी गजबजलेले होते.
क्वचिच्च चक्राह्वरवोपनादितं क्वचिच्च कादम्बकदम्बकैर्युतम्
कुठे कुठे चक्रवाक पक्ष्यांच्या गोड आवाजाने निनादलेले, तर कुठे कडंबाच्या घनदाट झाडांनी व्यापलेले होते.
मदाकुलाभिर्भ्रमरीभिरारान्निषेवितं चारुसुगंधिपुष्पवत्
मधुर सुवासिक फुलांवर मदमस्त भुंगे गुंजत होते.
प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितं प्रमत्तहारीतकुलोपनादितम् 2.8.9.
अनेक प्रकारच्या आनंदी पक्ष्यांनी वसलेले, आणि उत्साही पोपटांच्या थव्यांच्या किलबिलाटाने गूंजणारे होते.
निबिडनिचुलनीलं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहंगीवृन्दनादाभिरामम्
घनदाट निळसर निचुल वृक्षांनी, मोरांच्या सौंदर्याने आणि आनंदी पक्ष्यांच्या गाण्याने मनोहारी झाले होते.
इत्यादिबहुशोभाढ्यं सर्वदिक्षु मनोहरम् यत्प्रभावादभूत्तीर्थं पावनं तत्सदा महत्
अशा अनेक शोभेने नटलेले, सर्व दिशांना मोहून टाकणारे, ज्याच्या प्रभावाने ते स्थान नेहमीच पवित्र आणि पुण्यदायी तीर्थ बनले.
तत्पूर्वं गौतमस्यर्षेराश्रमं पावनं महत् प्रथमं ते मुनिश्रेष्ठ पितुः किल तपोनिधेः
पूर्वी तिथे गौतम ऋषींचे पवित्र आणि महान आश्रम होते, हे मुनिश्रेष्ठा, तुझे वडील, तपस्वी, यांनी प्रथम स्थापन केले होते.
नानाविधानि तीर्थानि चाश्रमाश्चैव सर्वशः
तेथे विविध प्रकारची तीर्थस्थाने आणि सर्व प्रकारचे आश्रम आहेत.
तमसानाम सा ज्ञेया वर्तते तटिनी शुभा
ती शुभ नदी तमसा या नावाने ओळखली जाते.
तत्र स्नानेन दानेन श्राद्धेन च विशेषतः
तेथे विशेषतः स्नान, दान आणि श्राद्ध केल्याने,
मार्गशीर्षे शुक्लपक्षे पञ्चदश्यां विशेषतः
विशेषतः मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पक्षातील पंधराव्या दिवशी,
तस्मादत्र प्रकर्तव्यं स्नानं निर्मलमानसैः
म्हणून येथे शुद्ध मनाने स्नान करावे.
अतः परं प्रवक्ष्यामि तमसापरमं शुभम्
आता मी तुला तमसेपलीकडील आणखी एक अत्यंत शुभ स्थान सांगतो.
भाद्रे शुक्लचतुर्थ्यां तु तस्य यात्रा शुभावहा तस्य स्मरणमात्रेण सर्वविघ्नविनाशनम् ।। 2.8.9.
भाद्रपद महिन्यात शुक्ल पक्षातील चतुर्थीला, त्या ठिकाणी यात्रा केल्याने शुभ फल मिळते; फक्त त्याचे स्मरण केले तरी सर्व विघ्ने नाहीशी होतात.
तस्माद्दक्षिणदिग्भागे भैरवो नाम नामतः
त्यामुळे दक्षिण दिशेला भैरव नावाचा एक स्थान आहे.
रक्षितो वासुदेवेन क्षेत्ररक्षार्थमादरात् मनोभीष्टफलप्राप्तिर्भैरवस्य सदाऽऽदरात्
क्षेत्राच्या रक्षणासाठी वासुदेवाने जपलेले, आणि भैरवाची भक्ती केल्याने मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
मार्गशीर्षस्य कृष्णायामष्टम्यां तस्य निर्मिता
मार्गशीर्ष महिन्यातील कृष्ण पक्षातील अष्टमीला ते स्थापन करण्यात आले.
पशूपहारसंभूति कर्तव्यं पूजनं जनैः
लोकांनी पूजा करताना जनावरांचे आणि इतर वस्तूंचे अर्पण करावे.
निर्विघ्नं तीर्थवसतिर्भैरवस्य प्रसादतः
भैरवाच्या कृपेने तीर्थस्थळी निवास कोणत्याही अडथळ्याशिवाय होतो.
एतस्मिन्नुत्तरे भागे रम्यं भरतकुण्डकम्
या उत्तर भागात रम्य भरतकुंड आहे.
तत्र स्नानं तथा दानं सर्वमक्षयतां व्रजेत्
तेथे स्नान आणि दान केल्याने सर्व पुण्य अक्षय राहते.
यत्नतो देवताः पूज्या वस्त्रादिभिरलंकृतैः
देवतांना काळजीपूर्वक, वस्त्र आणि दागिने घालून पूजा करावी.
रामचन्द्रं हृदि ध्यायन्निर्मलात्मा जितेन्द्रियः
जो मन शुद्ध आणि इंद्रिये जिंकून रामचंद्राचा हृदयात ध्यान करतो,
तत्र चक्रे महत्कुण्डं भरतो नाम भूपतिः 2.8.9.
तेथे भरत नावाच्या महान राजाने मोठे कुंड बांधले.
तत्कुंडे सुमहत्पुण्यं नानापुण्यसमन्वितम्
त्या कुंडात अपार पुण्य आहे, विविध पुण्यांनी भरलेले आहे.