एतस्मिन्नंतरे देवा ब्रह्मविष्णु पुरःसराः
तेव्हाच ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या पुढाकाराने सर्व देवता
ऋषौ मंकणके देव नृत्यति नृत्यति सर्वतः
मंकणक ऋषी सर्वत्र नाचत असल्याचं पाहिलं.
चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभिता मेघपंक्तयः
पर्वत आपल्या जागेवरून हलले आणि ढगांच्या रांगा अस्वस्थ झाल्या.
स्रोतोमात्रा महानद्यो ग्रहा उन्मार्गतः स्थिताः
मोठ्या नद्या केवळ लहान धारांमध्ये वाहू लागल्या आणि ग्रह आपला मार्ग सोडून गेले.
त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं यावन्नायाति संक्षयम्
तीनही लोकं गोंधळून गेली, जणू काही सर्वनाशच होणार आहे.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा त्रिदशानां यशस्विनि
त्या तेजस्वी देवतांची ही वचने ऐकून,
द्विजरूपं समास्थाय मया पृष्टो द्विजोत्तमः
मी ब्राह्मणाचं रूप घेऊन त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला विचारलं.
विरुद्धमृषिधर्माणां कामरागेण नर्त्तनम्
कामवासनेने नृत्य करणं हे ऋषींच्या आचारधर्माला विरोधी आहे.
ब्राह्मणस्य तपो भ्रंशः सदाचारस्य सत्तम
हे सत्पुरुषा, ब्राह्मणाचं तप आणि सदाचार याचं हे मोठं पतन आहे.
अतएव हि मे नृत्यं सिद्धोऽहं नात्र संशयः ।। 5.2.2.
म्हणूनच, माझ्या या नृत्यामुळेच मी सिद्ध झालो आहे—यात काहीच शंका नाही.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हासोऽतीव मया कृतः
त्याचं ते बोलणं ऐकून मला फार हसू आलं.
ततो विनिर्गतं भस्म तत्क्षणाद्धिमपांडुरम्
त्या क्षणीच तिथे बर्फासारखं पांढरं राख प्रकट झाली.
पश्य मेंऽगुष्ठतो ब्रह्मन्भूरि भस्म विनिर्गतम्
बघा ब्राह्मण, माझ्या अंगठ्यातून किती राख बाहेर आली आहे.
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं लज्जितो द्विजसत्तमः
ते अद्भुत दृश्य पाहून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण लाजला.
अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा विस्मितेनांतरात्मना
त्याने दोन्ही हात जोडून, अंतःकरणातून आश्चर्य वाटत असताना बोलला.
नान्यस्य विद्यते शक्ति रीदृशी भुवनत्रये
या तिन्ही लोकांत अशी शक्ती दुसऱ्या कोणाजवळ नाही.
तपःक्षयकरं कर्म विरुद्धं नर्त्तनं सताम् तद्गतं सहसा देव मदीयं नर्त्तनेन सु
सज्जनांसाठी, तपश्चर्येला विरोध करणारे आणि ती कमी करणारे नृत्य वर्ज्य आहे; तरीही, हे देव, माझ्या या अचानक झालेल्या नृत्यामुळे—
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मयोक्तो द्विजसत्तमः
त्याची ती वचने ऐकून, मी त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला उत्तर दिले.
ज्ञानेनानेन विप्रेंद्र कं ते कामं करोम्यहम्
या ज्ञानाने, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुझे कोणतेही इच्छित मी पूर्ण करू का?
ऋषिरुवाच यदि देव प्रसन्नस्त्वं शरणागतवत्सल 5.2.2.
ऋषी म्हणाले: हे देव, जर तू प्रसन्न असशील आणि शरण आलेल्यांवर दयाळू असशील—
मया प्रोक्तं प्रसन्नेन तस्य विप्रस्य पार्वति
हे पार्वती, मी प्रसन्न मनाने त्या ब्राह्मणाला असे सांगितले.
तत्रास्ते सर्वदा पुण्या सप्तकल्पोद्भवा गुहा
त्या गुहेत, सात कल्पांत उत्पन्न झालेले पुण्यवान लिंग नेहमीच आहे.
तत्र द्रक्ष्यसि यल्लिंगं सप्तकल्पोद्भवं शुभम्
तिथे तुला सात कल्पांत उत्पन्न झालेले शुभ लिंग दिसेल.
काम क्रोधोद्भवं पापं लोभमोहसमन्वितम्
काम आणि क्रोधातून निर्माण झालेले, लोभ व मोहाने युक्त पाप—
मदीयं वचनं श्रुत्वा स विप्रो वेदपारगः
माझे शब्द ऐकून, वेदांचा पारंगत तो ब्राह्मण—
निःसृतो नियतो भूत्वा नमस्कृत्य पुनःपुनः
शिस्तबद्धपणे निघून गेला आणि पुन्हा पुन्हा वंदन केले.
ददर्श तत्र तल्लिंगं तपसो वर्द्धनं परम्
तिथे त्याने ते लिंग पाहिले, जे तपश्चर्येत श्रेष्ठ आणि वाढ करणारे होते.
एतस्मिन्नंतरे देवि देवैरुक्तं नभस्तले
इतक्यात, हे देवी, देवतांनी आकाशात असे सांगितले—
सिद्धिः प्राप्ता द्विजेनैव दर्शनेन सुदुर्लभा
त्या ब्राह्मणाने केवळ दर्शनानेच, अत्यंत दुर्मिळ अशी सिद्धी प्राप्त केली.
भक्त्या परमयोपेता ये द्रक्ष्यंति गुहेश्वरम् 5.2.2.
जे लोक पराकोटीच्या भक्तीने गुहेचे स्वामी पाहतात—