पुष्कराद्यानि तीर्थानि यानि कानि महीतले
पुष्करपासून सुरू होणारी आणि पृथ्वीवर जी जी तीर्थं आहेत—
असंख्यातसहस्राणि कोटिकोटीनि सत्तम
ती अनगिनत हजारो आणि कोट्यवधी आहेत, हे श्रेष्ठ.
नीहारकणिकावृष्टिं गिरौ वर्षंति किन्नराः 5.1.71.
पर्वतात किन्नर लोक धुक्यासारख्या बारीक थेंबांचा वर्षाव करतात.
न हि संख्यां विजानामि तीर्थानां भुवि सत्तम
खरं सांगायचं तर, हे श्रेष्ठ, पृथ्वीवर किती तीर्थं आहेत, हे मला माहीत नाही.
तथाऽपि च प्राधान्येन कथयिष्यामि सत्तम
तरीसुद्धा, हे श्रेष्ठा, मी तुला मुख्य गोष्टी सांगतो.
तावंति प्रापणीयानि प्रसिद्धानि परंतप
हे परंतप, हीच ती प्रसिद्ध कृत्ये आहेत जी करावीतच लागतात.
विधिवत्कुरुते यस्तु साक्षाच्छंभुर्भवेच्च सः
जो कोणी ही कृत्ये नीट नियमाने करतो, तो प्रत्यक्ष शंभू प्रमाणेच होतो.
तत्फलं जायतेऽवंत्यां वैशाखे पंचभिर्दिनैः
याचे फळ वैशाख महिन्याच्या शेवटी पाच दिवसांत मिळते.
माधवेऽपि विशेषेण ह्यवंतीस्नानमाचरेत्
माधव महिन्यातही अवंतीत स्नान करणे विशेष महत्त्वाचे आहे.
संवत्सरव्रती स्नातस्तीर्थेतींर्थे यथाविधि
जो मनुष्य वर्षभर व्रत पाळून, नियमाप्रमाणे तीर्थात स्नान करतो, तो शुद्ध होतो.
भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवलोके महीयते
तो शिवलोकात भरपूर सुख उपभोगतो आणि तिथे त्याचा सन्मान होतो.
माहात्म्यमेतच्छिवभक्तिवर्द्धनं यशस्करं पुण्यविवर्द्धनं च
ही महती शिवभक्ती वाढवते, कीर्ती मिळवून देते आणि पुण्य वाढवते.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पंचम आवंत्यखंडेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये व्याससनत्कुमारसंवादे ऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामैक सप्ततितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या पंचम अवंतीखंडातील 'अवंतीक्षेत्र माहात्म्य' या अध्यायाचा, व्यास आणि सनत्कुमार यांच्या संवादातील सत्तरावा अध्याय संपला.
(५-२) श्रीगणेशाय नमः कथ्यतां तानि यत्नेन श्राद्धं येषु प्रदीयते
श्रीगणेशाला नमस्कार. ज्या ठिकाणी श्राद्ध करावे, ती सर्व स्थळे काळजीपूर्वक सांग.
सेविता देवगंधर्वैर्मुनिभिश्च निषेविता
ती स्थळे देव, गंधर्व आणि ऋषी यांनी पावन केलेली आहेत.
तपनस्य सुता देवी यमुना लोकपावनी
सूर्याची कन्या यमुना ही लोकांना पावन करणारी देवी आहे.
चन्द्रभागा वितस्ता च नर्मदाऽमरकंटके
चंद्रभागा, वितस्ता आणि अमरकंटक येथील नर्मदा ह्याही तशाच पवित्र आहेत.
केदारं पुष्करं चैव तथा कायावरोहणम्
केदार, पुष्कर आणि कायावरॊहण ही स्थळेसुद्धा पवित्र आहेत.
यत्रास्ते श्रीमहाकालः पापेंधनहुताशनः
जिथे श्रीमहाकाळ वास करतात, जो पापाचा नाश करणारा अग्नी आहे.
भुक्तिदं मुक्तिदं क्षेत्रं कलिकल्मषनाशनम्
हे क्षेत्र भोग आणि मोक्ष देणारे आहे, आणि कलियुगातील पापांचा नाश करते.
यानि तीर्थानि वंद्यानि यानि लिंगानि संति वै
जितकीही पूज्य तीर्थस्थळे आणि जितकीही शिवलिंगे आहेत—
क्षेत्रमाद्यं महादेवि ममातीव प्रियं सदा ।। 5.2.1.
हे महादेवी, हे क्षेत्र सर्वात श्रेष्ठ आहे आणि मला नेहमीच अतिशय प्रिय आहे.
यत्रास्ति च महापुण्या सर्वपापहरा परा
जेथे एक अत्यंत पुण्यवान स्थान आहे, जे सर्व पापं दूर करते.
नीलगंगा चतुर्थी तु श्रेष्ठा नद्यः प्रकीर्तिताः
नीलगंगा ही चौथी आणि सर्वात श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध नद्या आहेत.
गंगायास्त्रिगुणं देवि चतुर्वर्गफलप्रदम्
हे देवी, ती गंगेपेक्षा तीनपट अधिक पुण्य देते आणि धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष या चारही पुरुषार्थांचे फळ मिळवून देते.
सिद्धलिंगानि तिष्ठंति भुक्तिमुक्तिकराणि च
तेथे सिद्ध लिंगे आहेत, जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देतात.
एकादश तथा रुद्रा आदित्या द्वादश स्मृताः
तेथे अकरा रुद्र आणि बारा आदित्य आहेत, असे सांगितले जाते.
यदाहं गतवांस्तत्र महाकालवने शुभे
जेव्हा मी त्या पवित्र महाकाळ वनात गेलो होतो—
एभिर्व्याप्तं क्षेत्रमिदं देवि योजनमायतम्
हे देवी, हे क्षेत्र एक योजन विस्तारलेले असून, या सर्वांनी भरलेले आहे.
तानि विस्तरतो ब्रूहि सर्वपापहराणि तु
ती सर्व पापं दूर करणारी स्थाने तू विस्ताराने सांग.