न तस्य जायते व्यास यातना भैरवी कदा
व्यास, जो इथे भक्तीपूर्वक पूजा करतो, त्याला भैरवीच्या यातना कधीच भोगाव्या लागत नाहीत.
ज्येष्ठे मासे सिते पक्षे दशम्यां बुध हस्तयोः दशाला जायते वत्स गंगाजन्म परं शुचि
ज्येष्ठ महिन्यातल्या शुक्ल पक्षातील बुधवारी आणि हस्त नक्षत्राच्या दहाव्या दिवशी, वत्सा, गंगेचा पवित्र आणि श्रेष्ठ जन्म घडतो.
तद्दिने च नरः स्नात्वा सर्वतीर्थफलं लभेत्
त्या दिवशी जो माणूस तिथे स्नान करतो, त्याला सर्व तीर्थांचं फळ मिळतं.
यस्य श्रवणमात्रेण व्रतभंगो न जायते
फक्त या गोष्टीचं श्रवण केल्यानेही व्रत भंग होत नाही.
बहुव्रतधरो दांतो वेदवेदांगपारगः।। 5.1.68.
तो अनेक व्रतांचा आचर करणारा, संयमी आणि वेद-वेदांगात पारंगत आहे.
किंचिद्दोषप्रसंगेन व्रतपूर्तिर्न चाभवत्
तरीही, काही किरकोळ दोषामुळे त्याचं व्रत पूर्ण झालं नाही.
तस्य गेहागतो ब्रह्मन्नातिथ्यार्थं महातपाः
ब्रह्मन्, त्याच्या घरी एक महान तपस्वी पाहुणा म्हणून आला.
सत्कृत्य नारदं भूमन्विधिदृष्टेन कर्मणा
त्याने नारदाचं विधिपूर्वक, शास्त्रानुसार आदरपूर्वक स्वागत केलं.
भगवन्भवता सर्वं विदितं ज्ञानचक्षुषा
भगवन्, तुमचं ज्ञानदृष्टीमुळे सर्व काही माहित आहे.
येन पापप्रसंगेन व्रतभंगोऽभवद्ध्रुवम्
कुठल्या पापाच्या संगतीमुळे त्याचं व्रत नक्कीच भंगलं?
महाराष्ट्रे सुविख्यातो ब्राह्मणो धनसंचकः
महाराष्ट्रात धनसंचक नावाचा प्रसिद्ध ब्राह्मण होता.
ब्रह्मदत्तेत्यसौ विप्रो वेदब्राह्मणनिंदकः
तो ब्राह्मण 'ब्रह्मदत्त' म्हणून ओळखला जात असे, आणि वेद व ब्राह्मणांची निंदा करणारा होता.
नास्तिको देवतीर्थेषु परद्रव्यापहारकः
तो देवता आणि तीर्थांवर विश्वास न ठेवणारा आणि दुसऱ्याचं धन चोरणारा होता.
एवमायुःपरिक्षीणो धनहीनोऽभवत्तदा
अशा प्रकारे त्याचं आयुष्य कमी झालं आणि तो गरीब झाला.
गतश्चौर्यप्रसंगेन यात्रिकैः सह संगतः 5.1.68.
त्याने चोरी सोडली आणि प्रवाशांसोबत राहू लागला.
नीतः संयमिनीं विप्रस्तत्कालं यमकिंकरैः
त्या वेळी यमाच्या सेवकांनी त्याला संयमाच्या ठिकाणी नेले.
दृष्टोऽसौ धर्मराजेन तदा पत्यपरायणः
तेव्हा धर्मराजाने, जो आपल्या स्वामीला निष्ठावान होता, त्याला पाहिले.
शृणुध्वं किंकराः सर्वे यूयमेकाग्रमानसाः
सर्व कींकरांनो, एकाग्र मनाने ऐका.
गोदातीरे मृतः पापी तत्र नः कारणं न हि
हा पापी गोदावरीच्या काठी मरण पावला; आपल्यासाठी तिथे काहीही कारण नाही.
आयांति गौतमीतीरे सिंहस्थेऽपि बृहस्पतौ
सूर्य सिंह राशीत असो वा बृहस्पतीच्या वेळी असो, ते गौतमीच्या काठी येतातच.
तेन पुण्यप्रभावेन नोऽस्माकं कारणं क्वचित्
त्या पुण्याच्या प्रभावामुळे आपल्याला कधीच काही कारण राहत नाही.
एवं तैर्मोचितो विप्रः पुनर्ब्रह्मगतिं गतः
अशा प्रकारे त्यांच्या कृपेने तो ब्राह्मण मुक्त झाला आणि पुन्हा ब्रह्मपदास गेला.
किं तपः किं च दानं च किं तीर्थव्रतसेवनम्
काय तप? काय दान? काय तीर्थ किंवा व्रतांची सेवा?
येन पुण्यप्रभावेन व्रतभंगो न जायते
कशाच्या पुण्यामुळे व्रतभंग होत नाही?
यत्र रुद्रसरः प्रोक्तमृषिणा तत्त्वदर्शिना ।। 5.1.68.
जिथे सत्यदर्शी ऋषीने रुद्रसरोवराचे वर्णन केले.
कोटिकोटिसुतीर्थानि वर्तंते द्विजसत्तम
हे श्रेष्ठ द्विजा, तिथे कोटीकोटी तीर्थे आहेत.
तत्तीर्थस्योत्तरे भागे सुतीर्थं सर्वकामदम्
त्या तीर्थाच्या उत्तरेला सर्व इच्छा पूर्ण करणारे सुतिर्थ आहे.
यस्य दर्शनमात्रेण सर्वयज्ञफलं लभेत्
त्याचे केवळ दर्शन घेतल्याने सर्व यज्ञांचे फळ मिळते.
इति तस्य वचः श्रुत्वा स द्विजोऽगात्कुमुद्वतीम्
ही वचने ऐकून तो ब्राह्मण कुमुद्वतीकडे गेला.
सद्यः पुण्यवतांलोकान्प्राप्तो वै द्विजसत्तमः
त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तत्काळ पुण्यवानांच्या लोकांना प्राप्ती केली.