तयोः स्नानेन दानेन रामसंपूजनेन च इयं सा परमा मेध्याऽयोध्या धर्मनिधिः स्मृता
त्या दोन्ही ठिकाणी स्नान, दान आणि रामपूजा केल्याने ही अयोध्या अत्यंत पवित्र आणि धर्माचा खजिना मानली जाते.
इत्युक्तास्तु ततः सर्वे वसिष्ठमुनिमादरात् कथयस्व तपोराशे कथामेतां सुदुर्लभाम्
असे सांगितल्यावर सर्वांनी आदराने वसिष्ठ ऋषींना विनंती केली, 'तपोमूर्ती, ही दुर्मिळ कथा आम्हाला सांग.'
अयोध्यायाः परं विप्र माहात्म्यं कथयंति यत् 2.8.8.
ब्राह्मणांनो, अयोध्येचे जे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितले जाते, ते आम्हाला ऐकवावे.
यथा यात्रां विधास्यामः क्रमेण च विधानतः
आपण यात्रा कशी करावी, योग्य क्रमाने आणि विधीने, ते सांगा.
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशय
जे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते—यात काहीच शंका नाही.
इदं गुह्यतरं क्षेत्रमयोध्याभिधमुत्तमम्
ही अयोध्या नावाची श्रेष्ठ आणि अत्यंत गुप्त भूमी आहे.
अस्मिन्सिद्धाः सदा देवा वैष्णवं व्रतमास्थिताः
इथे सिद्ध पुरुष आणि देव नेहमी वैष्णव व्रत पाळत राहतात.
अभ्यस्यंति परं योगं युक्तप्राणा जितेन्द्रियाः
ते आपले प्राण नियंत्रित करून, इंद्रिये जिंकून, श्रेष्ठ योगाचा अभ्यास करतात.
कमलोत्पलशोभाढ्ये सरोभिः समलंकृते
कमळे आणि निलकमळांनी शोभणाऱ्या सरोवरांनी ही भूमी सजलेली आहे.
रोचते हि सदा वासः क्षेत्रे नित्यं हरेरिह
या हरिच्या क्षेत्रात नेहमी राहणे खरेच आनंददायक आहे.
यथा मोक्षमिहायांति नान्यत्र हि तथा क्वचित् महाक्षेत्रमिदं यस्मादयोध्याभिधमुत्तमम्
जशी मुक्ती इथे मिळते, तशी दुसरीकडे कुठेच मिळत नाही; कारण अयोध्या हेच सर्वांत मोठं आणि श्रेष्ठ तीर्थस्थान आहे.
नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे च पुष्करे
नैमिषारण्य, कुरुक्षेत्र, गंगाद्वार आणि पुष्कर या ठिकाणीसुद्धा—
इह संप्राप्यते यद्वत्तत एव विशिष्यते सर्वस्मादपि तीर्थाग्र्यादिदमेव महत्कृतम् ।। 2.8.8.
—इथे जे मिळतं, ते तिथे मिळत नाही; सर्व तीर्थांमध्ये हेच सर्वांत मोठं मानलं जातं.
अव्यक्तलिंगैर्मुनिभिः सर्वैः सिद्धैर्महर्षिभिः
अव्यक्त लिंग असलेले सर्व ऋषी, सिद्ध आणि महर्षी—
तेभ्यः प्रयच्छति हरिर्योगमैश्वर्य्यमुत्तमम्
—त्यांना श्रीहरी सर्वोच्च योगशक्ती आणि ऐश्वर्य देतो.
ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं श्रीश्च वायुर्दिवाकरः
ब्रह्मा, देवर्षींसह, लक्ष्मी, वायू आणि सूर्य—
उपासते महात्मानः सर्वत्र हरिमादरात् अनन्यमनसो भूत्वा सर्वदोपासते हरिम्
—हे सर्व महात्मे सर्वत्र भक्तीने श्रीहरीची उपासना करतात; एकाग्र मनाने ते नेहमीच श्रीहरीची पूजा करतात.
विषयासक्तचित्तोऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः
ज्याचं मन विषयांमध्ये गुंतलेलं आहे, ज्याने धर्मात रस सोडला आहे असा माणूससुद्धा—
ये पुनर्निगमाधीनाः सत्रस्था विजितेंद्रियाः
पण जे वेदांना समर्पित आहेत, यज्ञात राहतात आणि ज्यांनी इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे—
देहभंगं समापद्य धीमंतः संगवर्जिताः
—हे विवेकी आणि आसक्तिरहित लोक जेव्हा देहत्याग करतात—
जन्मान्तरसहस्रेषु युञ्जन्योगी न चाप्नुयात्
—तेव्हा हजारो जन्म योग साधना करणारा योगीही त्यांना जे मिळतं ते मिळवू शकत नाही.
एतत्संक्षेपतो वच्मि क्षेत्रस्य महिमाद्भुतम् एतादृङ्नापरं स्थानं पुनरन्यत्र दृश्यते
मी या क्षेत्राचं अद्भुत माहात्म्य थोडक्यात सांगतो; असं दुसरं स्थान दुसरीकडे कुठेच सापडत नाही.
अत्र गत्वा प्रयत्नेन यात्रा पुण्याभिकांक्षिभिः ।। 2.8.8.
इथे प्रयत्नपूर्वक येऊन, पुण्याची इच्छा असणाऱ्यांनी यात्रा करावी.
प्रथमेऽहनि कर्त्तव्य उपवासो यतात्मभिः
पहिल्या दिवशी, संयमी लोकांनी उपवास करावा.
उपावृत्तस्तु पापेभ्यो यस्य वासो गुणैः सह
जो पापांपासून दूर राहतो आणि ज्याचं निवास सद्गुणांसह आहे—
उपवासं विधायासौ चक्रतीर्थे नरः कृती
—तो मनुष्य उपवास करून चक्रतीर्थावर जाऊन पुण्य मिळवतो—
विप्रं संपूज्य विधिवत्पश्येद्विष्णुहरिं विभुम्
—त्याने विधिपूर्वक ब्राह्मणाची पूजा करावी आणि श्रीविष्णू हरिचं दर्शन घ्यावं.
क्षौरं च कारयेत्तत्र व्रती धर्माभिधे ततः
तेथे, व्रतधारी भक्ताने धर्मानुसार डोक्याचं केस कापून घ्यावं.
स्नात्वा सहस्रधारायां शेषं संपूज्य यत्नतः
सहस्रधारेत स्नान करून, नंतर शेषाचे काळजीपूर्वक पूजन करावे.
ततश्चक्रहरिं दृष्ट्वा दद्याच्चैव स्वशक्तितः महाविद्यासमीपे तु रात्रौ जागरणं चरेत्
मग चक्रधारी हरिचे दर्शन घेऊन, आपल्या सामर्थ्यानुसार अर्पण करावे; आणि रात्री, महाविद्येच्या जवळ जागरण करावे.