आश्विने शुक्लपक्षस्य नवरात्रिषु सुव्रत
सुव्रते, आश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील नऊ रात्रींमध्ये—
यदा पूर्वं विनिर्जित्य रावणं लोकरावणम्
जेव्हा पूर्वी रावण, जो सर्व लोकांना भय दाखवतो, त्याचा पराभव केला होता—
यत्र गत्वा पदा वीरो भरतो रामकांक्षया 2.8.8.
तेथे, जिथे पराक्रमी भरत रामाची ओढ घेऊन पायी गेला—
तत्रागमत्सुरगवी प्रादुर्भूता स्रवत्स्तनी
तेथे स्वर्गातील गायी प्रकट झाली, तिच्या स्तनांतून दूध वाहत होते.
तद्भूमिपतितं दुग्धं दृष्ट्वा वानरराक्षसाः
त्या भूमीवर पडलेले दूध पाहून वानर आणि राक्षस—
किमेतदिति राजेंद्र तानुवाच रघूद्वहः
राजेंद्र, 'हे काय?' असे विचारले. मग रघुकुळातील श्रेष्ठ त्यांना बोलला.
इत्युक्तास्तु ततः सर्वे वसिष्ठप्रमुखे स्थिताः
असे सांगितल्यावर, वसिष्ठ आणि इतर सर्व जण तिथेच उभे राहिले.
वसिष्ठोऽपि क्षणं ध्यात्वा तमुवाच निराकुलम्
वसिष्ठाने क्षणभर ध्यान करून शांतपणे त्याला उत्तर दिले.
वसिष्ठ उवाच शृणु राम महाबाहो कामधेनुरियं शुभा
वसिष्ठ म्हणाला — 'हे राम, महाबाहो, ऐक. ही शुभ कामधेनू आहे.'
दुग्धमध्ये समुद्भूतो रुद्रस्त्वां द्रष्टुमागतः
'दुधाच्या मध्येच रुद्र प्रकट झाला आहे, तो तुला पाहायला आला आहे.'
इमं संपूजय क्षिप्रमेतत्कुण्डस्य सन्निधौ दुग्धेश्वरमिति ख्यातं क्षीरकुण्डे पवित्रकम्
'लवकर या कुंडाजवळ या दुधेश्वराची पूजा कर. या क्षीरकुंडात हा पवित्र दुधेश्वर म्हणून प्रसिद्ध आहे.'
पूजयामास तल्लिंगं दुग्धेश्वरमिति स्मृतम्
त्याने त्या लिंगाची, जो दुधेश्वर म्हणून ओळखला जातो, पूजा केली.
सीतया सत्कृतं यस्मात्तत्कुण्डं क्षीरसंगमम् 2.8.8.
सीतेने ज्या तळ्यात भक्तीपूर्वक पूजा केली, ते दूध मिसळणारे कुंड म्हणून ओळखले जाते.
सीताकुण्डे नराः स्नात्वा दृष्ट्वा दुग्धेश्वरं प्रभुम्
सीता कुंडात स्नान करून, दुग्धेश्वर प्रभूचे दर्शन घेतल्यावर,
अत्र स्नानं जपो होमो दानं चाक्षयतां व्रजेत्
इथे स्नान, जप, हवन आणि दान यांचे फळ कधीही कमी होत नाही.
दुग्धेश्वरं च संपूज्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्
दुग्धेश्वराची मनापासून पूजा केल्याने सर्व इच्छांची पूर्ती होते.
एवं यो विधिवत्कुर्याद्दयाधर्मविशारदः
जो कोणी दया आणि धर्म जाणणारा नियमाने असे सर्व करतो,
तत्र पूर्वदिशाभागे सुग्रीवरचितं महत्
पूर्व दिशेला सुग्रीवाने बांधलेले एक मोठे मंदिर आहे.
यत्र स्नात्वा च दत्त्वा च रामं संपूज्य यत्नतः
जिथे स्नान करून, दान देऊन, काळजीपूर्वक रामाची पूजा केली जाते.
तत्प्रत्यग्दिशि वै स्थानं हनुमत्कुण्डमित्यपि
त्याच्या उलट दिशेला 'हनुमत्कुंड' नावाचे स्थान आहे.
तयोः स्नानेन दानेन रामसंपूजनेन च इयं सा परमा मेध्याऽयोध्या धर्मनिधिः स्मृता
त्या दोन्ही ठिकाणी स्नान, दान आणि रामपूजा केल्याने ही अयोध्या अत्यंत पवित्र आणि धर्माचा खजिना मानली जाते.
इत्युक्तास्तु ततः सर्वे वसिष्ठमुनिमादरात् कथयस्व तपोराशे कथामेतां सुदुर्लभाम्
असे सांगितल्यावर सर्वांनी आदराने वसिष्ठ ऋषींना विनंती केली, 'तपोमूर्ती, ही दुर्मिळ कथा आम्हाला सांग.'
अयोध्यायाः परं विप्र माहात्म्यं कथयंति यत् 2.8.8.
ब्राह्मणांनो, अयोध्येचे जे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितले जाते, ते आम्हाला ऐकवावे.
यथा यात्रां विधास्यामः क्रमेण च विधानतः
आपण यात्रा कशी करावी, योग्य क्रमाने आणि विधीने, ते सांगा.
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशय
जे ऐकल्यावर सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते—यात काहीच शंका नाही.
इदं गुह्यतरं क्षेत्रमयोध्याभिधमुत्तमम्
ही अयोध्या नावाची श्रेष्ठ आणि अत्यंत गुप्त भूमी आहे.
अस्मिन्सिद्धाः सदा देवा वैष्णवं व्रतमास्थिताः
इथे सिद्ध पुरुष आणि देव नेहमी वैष्णव व्रत पाळत राहतात.
अभ्यस्यंति परं योगं युक्तप्राणा जितेन्द्रियाः
ते आपले प्राण नियंत्रित करून, इंद्रिये जिंकून, श्रेष्ठ योगाचा अभ्यास करतात.
कमलोत्पलशोभाढ्ये सरोभिः समलंकृते
कमळे आणि निलकमळांनी शोभणाऱ्या सरोवरांनी ही भूमी सजलेली आहे.
रोचते हि सदा वासः क्षेत्रे नित्यं हरेरिह
या हरिच्या क्षेत्रात नेहमी राहणे खरेच आनंददायक आहे.