तस्येशानतरे भागे रामो भार्गवसत्तमः 5.1.61.
त्या स्थळाच्या दुसऱ्या बाजूला भृगुकुळातील श्रेष्ठ राम आहे.
कौशिकी च सरिच्छ्रेष्ठा सर्वतीर्थवरप्रदा
कौशिकी ही सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असून, ती सर्व तीर्थांपेक्षा मोठं पुण्य देते.
रामेश्वरं समालोक्य धूतपापो भवेन्नरः
रामेश्वराचं दर्शन घेतल्याने मनुष्याचे सर्व पाप नष्ट होतात.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये पुरुषोत्तमेश्वरमाहात्म्येऽधिमासस्नानदानादिमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणातील एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील पाचव्या अवंत्यखंडात, अवंती क्षेत्राच्या आणि पुरुषोत्तमेश्वराच्या महात्म्यात, अधिक महिन्यातील स्नान, दान व इतर कृत्यांच्या महात्म्याचं वर्णन असलेला हा एकसष्ठावा अध्याय संपला.
गोमतीकुण्डं त्वया प्रोक्तं पुरा ब्रह्मन्सनातनम्
हे ब्रह्मन्, तू पूर्वी मला गोमतीकुंडाचं सनातन स्वरूप सांगितलं आहेस.
शृणुष्व भो महाप्राज्ञ कथां पापहरां पराम्
म्हणून, हे महाप्राज्ञा, आता तू पाप नष्ट करणारी श्रेष्ठ कथा ऐक.
नैमिषे च समासीना ऋषयः शौनकादयः
नैमिषारण्यात शौनक आणि इतर ऋषी बसले होते.
तस्मिन्नवसरे पुण्ये काशीमाहात्म्यमुत्तमम्
त्या शुभ वेळी काशीच्या महान महात्म्याचं वर्णन केलं गेलं.
ऊषरः पुण्य पापानां धन्या वाराणसी पुरी
पापांचा नाश करणारी आणि पुण्य मिळवून देणारी वाराणसी नगरी धन्य आहे.
असीवरुणयोर्मध्ये पंचक्रोशी महाफलम्
असी आणि वरुणा या दोन नद्यांमध्ये पाच क्रोशांचं क्षेत्र मोठं फळ देणारं आहे.
इति स्मृत्वा तदा व्यास स्वयंभूः प्रत्यभाषत
हे आठवून, त्या वेळी स्वयंभू व्यास बोलला.
नदी न गोमतीतुल्या कृष्णतुल्या न देवता
गोमतीसारखी दुसरी नदी नाही आणि कृष्णेसारखी दुसरी देवी नाही.
इति ते निश्चयं ज्ञात्वा ऋषयः शौनकादयः
हे समजून शौनक आणि इतर ऋषींना खात्री पटली.
तत्रैव गोमतीतीरे चक्रुस्ते ला धृतव्रताः 5.1.62.
मग गोमतीच्या काठावर, दृढ व्रत धारण केलेल्या त्या ऋषींनी यज्ञ केले.
एवं बहुतिथे काले चरतस्तस्य वै व्रतम्
अशा प्रकारे, अनेक दिवस त्यांनी आपलं व्रत पाळत राहिले.
तस्यैव कामपूर्त्यर्थं विद्यार्थिनौ रामजनार्दनौ
त्याच्या इच्छापूर्तीसाठी, विद्या मिळवण्यासाठी राम आणि जनार्दन त्याच्याकडे आले.
निवासं चक्रतुस्तस्य गुरोर्गेहे परंतप
त्यांनी आपल्या गुरूंच्या घरीच आपला निवास केला, हे शत्रूंचा संहार करणारा.
उषस्युषसि तत्रैव दृश्यते न तदा गुरुः
पुढच्या पहाटे तिथेच गुरू दिसले नाहीत.
इति पृष्टे तयोरेवं गुरुपत्नी ह्युवाच ह
त्यांनी विचारल्यावर गुरूंच्या पत्नीने त्यांना सांगितले.
तत्रैव याति वै नित्यं गुरुस्ते स्नानकारणात्
तुमचे गुरू रोज स्नानासाठी तिथेच जातात.
इति श्रुत्वा तदा कृष्णो रामेण सह संयुतः
हे ऐकून कृष्ण आणि राम दोघेही एकत्र मन लावून राहिले.
गुरोरागमनं कांक्षे अत्रैव स्थितिकांक्षया
ते दोघे गुरू येण्याची वाट पाहू लागले, तिथेच थांबण्याची इच्छा ठेवून.
तत उत्थाय तौ वीरौ गुरोरावंदनं ततः
मग ते दोन्ही वीर उठले आणि गुरूंना नमस्कार केला.
श्रूयतां भो महायोगिन्नस्माकं वासकार णम् 5.1.62.
हे महायोगी, आमच्या इथे थांबण्याचे कारण ऐका.
प्रातःकाले च ते ब्रह्मन्समयो नास्ति नौ प्रभो
हे ब्राह्मण, सकाळी आमच्यासाठी ठराविक वेळ नाही, प्रभो.
उवाच भगवान्व्यास आत्मनो व्रतकारणम्
भगवान व्यासांनी आपल्या व्रताचे कारण सांगितले.
गोमतीस्नानं कर्तव्यं प्रातःकाले सदा बुधैः
शहाण्या लोकांनी सकाळी गोमतीमध्ये स्नान करावेच.
इति निश्चित्य युष्माभिर्यद्योग्यं क्रियतां तथा
म्हणून तुम्ही जे योग्य वाटेल तेच ठरवून करा.
गोमत्याराधनं चक्रे कुशस्थल्यां द्विजोत्तम
त्यांनी कुशस्थळी येथे गोमतीचे पूजन केले, हे श्रेष्ठ द्विज.
कंथडेश्वरस्योत्तरे भागे गोमती सा समागता
कंठडेश्वराच्या उत्तरेला गोमती नदी मिळाली.