मलिम्लुचे प्राप्य न पूजितो यैर्नारायणोऽहं परयेह भक्त्या
मलीम्लुचे मिळूनही जर त्यांनी पूजा केली नाही, तर मी नारायण येथे त्यांच्या परमोच्च भक्तीने पूजिला जात नाही.
करोति स नरो मूर्खो महाकालवनादृते
जो मूर्ख मनुष्य हे व्रत करतो, तो महाकाळवन वगळता करतो.
अधिमासे नरो व्यास तीर्थे पुरुषोत्तमाभिधे
अधिक महिन्यात, हे व्यास, पुरुषोत्तम नावाच्या तीर्थक्षेत्री—
पुरुषोत्तमं समभ्यर्च्य रमालालितपादकम्
लक्ष्मीने ज्या पुरुषोत्तमाच्या पायांना आलिंगन दिले आहे, त्या पुरुषोत्तमाची पूजा करून—
वांछितार्थशतं प्राप्य विष्णुलोके महीयते उपोष्य विधिवद्व्यास रात्रौ जागरणं चरेत्
शंभर इच्छित वस्तू मिळवून, तो विष्णुलोकात सन्मानित होतो; नीट उपवास करून, रात्री जागरण करावे, हे व्यास.
विष्णोश्च पूजनं कार्यं जलयात्रा तथैव च
विष्णूची पूजा करावी, आणि त्याचप्रमाणे जलयात्राही करावी.
पुत्रदारधनं सम्यगायुरारोग्यसंपदः
योग्य रीतीने, पुत्र, पत्नी, धन, दीर्घायुष्य, आरोग्य आणि समृद्धी मिळते.
तस्य पूर्वतरे भागे जटेश्वरमहेश्वरः
त्याच्या पूर्वेकडील भागात जटेश्वर महेश्वर आहे.
तपस्तप्त्वा परं लेभे पुण्यं पुण्यवतां वरः
त्याने कठोर तप करून, श्रेष्ठ पुण्य मिळवलं आणि पुण्यवानांमध्ये तो सर्वात मोठा ठरला.
तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा तिलधेनुं प्रदापयेत्
त्या पवित्र ठिकाणी मनुष्याने स्नान करावं आणि तिळासह गाय दान द्यावी.
तस्येशानतरे भागे रामो भार्गवसत्तमः 5.1.61.
त्या स्थळाच्या दुसऱ्या बाजूला भृगुकुळातील श्रेष्ठ राम आहे.
कौशिकी च सरिच्छ्रेष्ठा सर्वतीर्थवरप्रदा
कौशिकी ही सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असून, ती सर्व तीर्थांपेक्षा मोठं पुण्य देते.
रामेश्वरं समालोक्य धूतपापो भवेन्नरः
रामेश्वराचं दर्शन घेतल्याने मनुष्याचे सर्व पाप नष्ट होतात.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये पुरुषोत्तमेश्वरमाहात्म्येऽधिमासस्नानदानादिमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणातील एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील पाचव्या अवंत्यखंडात, अवंती क्षेत्राच्या आणि पुरुषोत्तमेश्वराच्या महात्म्यात, अधिक महिन्यातील स्नान, दान व इतर कृत्यांच्या महात्म्याचं वर्णन असलेला हा एकसष्ठावा अध्याय संपला.
गोमतीकुण्डं त्वया प्रोक्तं पुरा ब्रह्मन्सनातनम्
हे ब्रह्मन्, तू पूर्वी मला गोमतीकुंडाचं सनातन स्वरूप सांगितलं आहेस.
शृणुष्व भो महाप्राज्ञ कथां पापहरां पराम्
म्हणून, हे महाप्राज्ञा, आता तू पाप नष्ट करणारी श्रेष्ठ कथा ऐक.
नैमिषे च समासीना ऋषयः शौनकादयः
नैमिषारण्यात शौनक आणि इतर ऋषी बसले होते.
तस्मिन्नवसरे पुण्ये काशीमाहात्म्यमुत्तमम्
त्या शुभ वेळी काशीच्या महान महात्म्याचं वर्णन केलं गेलं.
ऊषरः पुण्य पापानां धन्या वाराणसी पुरी
पापांचा नाश करणारी आणि पुण्य मिळवून देणारी वाराणसी नगरी धन्य आहे.
असीवरुणयोर्मध्ये पंचक्रोशी महाफलम्
असी आणि वरुणा या दोन नद्यांमध्ये पाच क्रोशांचं क्षेत्र मोठं फळ देणारं आहे.
इति स्मृत्वा तदा व्यास स्वयंभूः प्रत्यभाषत
हे आठवून, त्या वेळी स्वयंभू व्यास बोलला.
नदी न गोमतीतुल्या कृष्णतुल्या न देवता
गोमतीसारखी दुसरी नदी नाही आणि कृष्णेसारखी दुसरी देवी नाही.
इति ते निश्चयं ज्ञात्वा ऋषयः शौनकादयः
हे समजून शौनक आणि इतर ऋषींना खात्री पटली.
तत्रैव गोमतीतीरे चक्रुस्ते ला धृतव्रताः 5.1.62.
मग गोमतीच्या काठावर, दृढ व्रत धारण केलेल्या त्या ऋषींनी यज्ञ केले.
एवं बहुतिथे काले चरतस्तस्य वै व्रतम्
अशा प्रकारे, अनेक दिवस त्यांनी आपलं व्रत पाळत राहिले.
तस्यैव कामपूर्त्यर्थं विद्यार्थिनौ रामजनार्दनौ
त्याच्या इच्छापूर्तीसाठी, विद्या मिळवण्यासाठी राम आणि जनार्दन त्याच्याकडे आले.
निवासं चक्रतुस्तस्य गुरोर्गेहे परंतप
त्यांनी आपल्या गुरूंच्या घरीच आपला निवास केला, हे शत्रूंचा संहार करणारा.
उषस्युषसि तत्रैव दृश्यते न तदा गुरुः
पुढच्या पहाटे तिथेच गुरू दिसले नाहीत.
इति पृष्टे तयोरेवं गुरुपत्नी ह्युवाच ह
त्यांनी विचारल्यावर गुरूंच्या पत्नीने त्यांना सांगितले.
तत्रैव याति वै नित्यं गुरुस्ते स्नानकारणात्
तुमचे गुरू रोज स्नानासाठी तिथेच जातात.