श्राद्धे प्रतिष्ठिता लोकाः श्राद्धे योगः परंतप
श्राद्धातच सर्व लोकांचं स्थान आहे; श्राद्धातच योग आहे, हे शत्रूंना जाळणाऱ्या.
ब्रह्मचर्यरतो दांतो न क्रोधी न च मत्सरी
जो ब्रह्मचर्याचं पालन करणारा, मनावर ताबा ठेवणारा, राग न करणारा आणि मत्सर नसणारा असतो—
एवं यः कुरुते श्राद्धं तीर्थे चैव विशेषतः
असा जो कोणी श्राद्ध करतो, विशेषतः तीर्थस्थळी,
वृद्धिश्राद्धे तथा प्रोक्ता महालये शताधिका
वृद्धि-श्राद्धाबद्दलही असंच सांगितलं आहे, आणि महालयात तर पुण्य शंभरपट अधिक मिळतं.
प्रयागाद्दशगुणा तृप्तिः कुरुक्षेत्रे च सत्तम
प्रयागात तृप्ती दहा पट जास्त मिळते; कुरुक्षेत्रातही तसंच, हे श्रेष्ठ.
ततो दशाधिका व्यास महाकालवने शुभे
त्यापुढे, हे व्यास, शुभ महाकालवनात ती तृप्ती पुन्हा दहा पट वाढते.
येषां निरयमापन्नाः पितरो जन्मजन्मनि
ज्यांच्या पितरांना जन्मोन्मुख नरक मिळाला आहे,
सकृत्स्मरणमात्रेण पितॄणा दत्तमक्षयम्
फक्त एकदा आठवण काढली, तरी पितरांना दिलेलं दान कधीच नष्ट होत नाही.
गर्भपाते मृता ये च नामगोत्रच्युतास्तथा 5.1.58.
जे गर्भपातात मरण पावले, आणि ज्यांची नावं-गोत्र हरवली आहेत,
तेषामुद्धरणार्थाय तत्र श्राद्धं विधीयताम्
त्यांच्या उद्धारासाठी तिथे श्राद्ध करावं.
दष्ट्रिभिर्व्यंगतो वापि दौर्ब्राह्मण्ये मृताश्च ये
जे रोगामुळे विद्रूप झाले किंवा दारिद्र्यात मरण पावले, आणि जे अयोग्य ब्राह्मण म्हणून मरण पावले,
अग्निदग्धाश्च ये जीवा नाग्निदग्धास्तथा परे
जे जिवंतपणी अग्नीत जळाले, आणि जे इतर अग्नीत न जळलेले आहेत.
विद्युद्धातेन ये केचिन्मुद्गराभिहताः परे
जे कुणी वीजेने किंवा गजाने मारले गेले, तसेच इतरही जे आहेत —
रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः
जे रौरव, अंधतमिस्र आणि काळसूत्र या ठिकाणी गेले आहेत —
असिपत्रवने घोरे कुंभीपाके च ये गताः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे भयंकर असिपत्रवन आणि कुंभीपाक यात गेले आहेत, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
उदकेषु मृता ये च नारीसूतीमृतास्तथा
जे पाण्यात मरण पावले, आणि ज्या स्त्रिया प्रसूतीमध्ये मरण पावल्या —
अश्वसूकूरकृमिदंष्ट्रिश्वशृंगिशकटाहताः
जे घोडे, डुक्कर, किडे, दात असलेले पशू, शिंग असलेली जनावरे किंवा गाडी यांनी मारले गेले —
भग्नदंष्ट्राश्च शस्त्रास्त्रैर्व्याघ्राहिगजभूमिपैः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे शस्त्र, वाघ, साप, हत्ती किंवा जमिनीवरील प्राण्यांनी जबडा मोडले गेले, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
अष्टशल्यैर्मृता ये च शौचाचारविवर्जिताः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते ।। 5.1.58.
जे आठ प्रकारच्या काट्यांनी मरण पावले किंवा जे शुद्धता आणि चांगले वर्तन यांना वंचित होते, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
शाकिन्यादि ग्रहग्रस्तजलमध्ये च ये मृताः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे शाकिनी वगैरे ग्रहांनी ग्रासले गेले किंवा पाण्यात मरण पावले, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
जन्मांतरसहस्राणि भ्रमंति स्वेन कर्मणा
आपल्या कर्मामुळे ते हजारो जन्म भटकत राहतात.
येऽन्यजन्मन्यबांधवा येऽन्यजन्मनि बांधवाः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे मागील जन्मात नातेवाईक नव्हते, किंवा होते, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे पितृकुळात किंवा मातृकुळात मरण पावले, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
ये मे कुले लुप्तर्पिडाः पुत्रदारादिवर्जिताः
माझ्या कुळातील जे पिंडदानापासून वंचित आहेत, ज्यांना पुत्र, पत्नी वगैरे नाहीत —
पंगुकुब्जा विरूपाश्च आमगर्भाश्च ये मृताः
जे अपंग, कुबड, विद्रूप किंवा मृत जन्म घेतलेले होते —
आब्रह्मभुवनाद्ये च अन्यैर्दुर्मरणैर्मृताः
ब्रह्मलोकापासून खालीपर्यंत, इतर कोणत्याही कठीण मृत्यूने गेलेले —
तृषार्ताः क्षुधिताश्चैव हापिताश्चैव ये मृताः तेषामुद्धरणार्थाय अत्र श्राद्धं विधीयते
जे तहानले, उपाशी किंवा काहीतरी गमावून मरण पावले, त्यांच्या मुक्तीसाठी येथे श्राद्ध करण्याची व्यवस्था आहे.
एवं श्राद्धविधिं व्यास तस्मिंस्तीर्थे समाचरेत् गयायां च समासाद्य सुरा इंद्रपुरोगमाः
अशा प्रकारे, व्यास, त्या तीर्थस्थळी श्राद्धविधी करावा; आणि गया येथे पोहोचल्यावर इंद्रासह देवतांनीही तो केला.
पुनर्योगबलं प्राप्य स्वाधिकारं ययुः पुरा
पुन्हा योगशक्ती मिळवून, त्यांनी पूर्वीसारखा आपला अधिकार प्राप्त केला.
एवं व्यास गयातीर्थं कुमुद्वत्यां सुनिश्चित म्
असा हा व्यास, कुमुदवती नदीवरील गया तीर्थ निश्चित आहे.