यस्याः श्रवणमात्रेण महापापक्षयो भवेत्
फक्त ऐकले तरी मोठ्या पापांचा नाश होतो.
रेवा चर्मण्वती क्षाता तिस्रो नद्यः पुराऽनघ
रेवा, चर्मण्वती आणि क्षाता या तीन नद्या पूर्वी, हे निष्पापा,
पुण्याः पुण्यजला रम्याः पवित्राः पापहारकाः
पवित्र, पुण्याने भरलेल्या, रम्य, शुद्ध आणि पाप नष्ट करणाऱ्या होत्या.
एकदोपवने रम्ये मांधातृक्षेत्र उत्तमे
एकदा सुंदर उपवनात, उत्तम मांधात्री क्षेत्रात,
किंचिद्दोषप्रसंगेन मिथो भेदो ह्यजायत
त्यांच्या एकमेकांतील थोड्याशा दोषामुळे त्यांच्यात फूट पडली.
महाकालवने रम्ये समा याता सरिद्वरा 5.1.56.
महाकाळाच्या रम्य अरण्यात त्या श्रेष्ठ नद्यांनी एकत्र वेळ घालवला.
सर्वतीर्थवरं श्रेष्ठं नामा रुद्रसरः स्मृतम्
सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ, 'रुद्रसर' नावाने ओळखले जाणारे, हेच सर्वात उत्तम मानले जाते.
तत्रागत्य पुरा क्षाता शिप्रासंगं समाश्रिता यत्र धूतरजा जातः सद्यः प्रोक्तो विभावसुः
तेथे जाऊन, त्या पूर्वी क्षाता नदीने शिप्रेत एकरूपता साधली; जिथे धूळ निघून गेली, तिथेच अग्नी प्रकट झाला असे सांगितले जाते.
एतद्वेदितुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदांवर
हे ब्रह्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मला हे तुझ्याकडून जाणून घ्यायचे आहे.
सनत्कुमार उवाच पुरानुसूर्यां सावित्रीं त्वष्टा स्वतनयां ददौ
सनत्कुमार म्हणाले: पूर्वी त्वष्ट्याने आपली कन्या सावित्री सूर्याला दिली.
पतिधर्मरता नित्यं सिषेवे लोकचक्षुषे
ती नेहमी पतीच्या धर्मात रमणारी होती आणि जगाचा डोळा असलेल्या सूर्याची सेवा करत असे.
यमो वैवस्वतो जातो यमुना लोकपावनी
विवस्वताचा पुत्र यम जन्माला आला; यमुना, जग शुद्ध करणारी, जन्मली.
मिथुनं मे तवोत्संगे धृतं त्वं परिपालय
हे सावित्री, मी हे दोघे तुझ्या कुशीत दिले आहेत, तू त्यांची काळजी घे.
रविभक्तिरता नित्यं चर त्वं मम वेश्मनि
नेहमी सूर्यभक्तीमध्ये रममाण राहून, तू माझ्या घरी वास कर.
एवं सा समयं कृत्वा सावित्री ह्यगमत्तदा
अशा प्रकारे संमती देऊन सावित्री तेव्हा निघून गेली.
पित्र निवारिता सद्यो वडवारूपधारिणी 5.1.56.
वडिलांनी तिला लगेच रोखले, तेव्हा तिने वडवा म्हणजे घोडीचे रूप घेतले.
एकदा याचिता तेन वैवस्वतेन बुभुक्षता
एकदा वैवस्वताने, जो खूप उपाशी होता, त्याने त्याच्याकडे मागणी केली.
तदा पदाहता तेन च्छाया तं च शशाप ह
तेव्हा त्याने पायाने मारल्यावर छाया रागावून त्याला शाप दिला.
तस्मात्त्वं च पदा खंजो भविष्यसि न संशयः
म्हणूनच, आता तुझे पाय लुळे होतील—यात काहीच शंका नाही.
एतस्मिन्नंतरे व्यास परिभूय वसुंधराम्
त्या दरम्यान, व्यासाने पृथ्वीचा अपमान केला.
दृष्ट्वा च तनयं पंगुमित्युवाच विभावसुः
आपला मुलगा लुळा झालेला पाहून विभावसु म्हणाला:
इति पृष्टो यदा तेन सवित्रा लोकभास्वता
सवितृ, जो जगाचा तेजस्वी स्वामी आहे, त्याने विचारले तेव्हा,
प्रातराशाय मे नाथ याचितं मातुरंतिकात्
माझ्या सकाळच्या जेवणासाठी, प्रभो, मी आईच्या जवळून मागितले होते.
पादौ मे गलितौ सद्यो मातुः शापपराभवौ
आईच्या शापामुळे माझे पाय ताबडतोब लुळे पडले.
विचित्रमिदमाख्यातं मातुः शापस्य कारणम्
ही विचित्र गोष्ट सांगितली गेली—माझ्या आईच्या शापामागचं कारण हेच आहे.
नेयं सा रुचिरापांगी त्वाष्ट्री लोकस्य पावनी 5.1.56.
ती सुंदर डोळ्यांची त्वष्टाची कन्या, जी जगाला पावन करते, ती नाही.
गता वै सा पितुर्गेहे वारिताहं तयाऽनघ
ती आपल्या वडिलांच्या घरी गेली आहे; तिने मला तिथे जाण्यास मनाई केली, हे पापरहित.
सवित्रे नैव वक्तव्यं छाये किंचित्कथंचन
छायेला सवितृला काहीही सांगू नये, अगदी थोडंसुद्धा नाही.
तच्छ्रुत्वा भगवांस्त्वष्टुः समीपं रोषमास्थितः
हे ऐकून, भगवंत त्वष्टा रागाने भरून तिथे आला.
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय त्वष्टा लोकपितामहः
त्याला पाहताच, त्वष्टा, जो जगाचा पितामह आहे, अचानक उठून उभा राहिला.