तत्र शिप्रा सरिच्छ्रेष्ठा वर्तते भुवि पावनी
तेथे पृथ्वीवर शिप्रा ही सर्वश्रेष्ठ आणि पावन नदी वाहते.
तत्र गच्छ महाभागे सद्यश्चात्म विशुद्धये
म्हणून, भाग्यवती, तुझ्या शुद्धीसाठी तिथे लगेच जा.
तमभिज्ञाय संप्राप्ता महाकालवनं शुभम्
ते ओळखून ती शुभ महाकाळवनात पोहोचली.
विंध्यस्य चोत्तरे भागे अंजन्याश्रममुत्तमम्
विंध्याच्या उत्तरेकडे अंजनाचा उत्तम आश्रम आहे.
पतिव्रताभिः सर्वाभिः पतिभिर्ब्रह्मचारिभिः
सर्व पतिव्रता स्त्रिया आणि ब्रह्मचर्य पाळणारे पती यांनी
सरसीफुल्लकल्हारैर्मत्तालिकुलनादितैः
कमळांनी फुललेल्या सरोवरांत, मद्यधुंद मधमाशांच्या गाण्याने गुंजणाऱ्या ठिकाणी,
मनोह्रादकरं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् 5.1.54.
हे मनोहारी, पुण्यदायक, पवित्र असून पापांचा नाश करणारे आहे.
शुक्लवासाऽभवत्सद्यो नष्टपापमला ऽशुभा
ती क्षणातच शुभ्र वस्त्र परिधान करून, तिचे सर्व पाप व अशुद्धता नाहीशी झाली आणि ती मंगलमय झाली.
तत्रैव चाश्रमं चक्रे मनःसंहर्षकारणम्
तेथेच तिने एक आश्रम उभारला, जो मनाला आनंद देणारा ठरला.
नीलगंगेति वै व्यास तीर्थं किल्विषनाशनम्
व्यास, नीलगंगा हे तीर्थ पापांचा नाश करणारे म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तस्य सिद्धिः करगता भविष्यति न संशयः
त्याला सिद्धी हातात मिळेल, याबद्दल काहीही शंका नाही.
दर्शे पितॄन्समुद्दिश्य श्राद्धं कुर्यान्महालयम्
अमावस्येला पितरांसाठी महालय श्राद्ध करावे.
समगोत्रेषु ये जाताः पूर्वजा निरयवासिनः
ज्यांचा जन्म आपल्या कुळात झाला आहे, असे पूर्वज जे नरकात वास करतात,
स्नात्वा तिलांजलिं दद्यात्पितॄ नुद्दिश्य तत्परः
स्नान करून, पितरांसाठी तिळांचे अंजली अर्पण करावे.
भोजयेद्ब्राह्मणान्सप्त श्राद्धं कृत्वा तु पायसैः
पायसाने श्राद्ध करून, सात ब्राह्मणांना भोजन द्यावे.
तीर्थं पुण्यतरं व्यास शृणु चान्यद्वदामि ते
व्यास, आता मी तुला आणखी एक पुण्यवान तीर्थ सांगतो, ते ऐक.
सर्वपापहरं पुण्यं सर्वकामवरप्रदम् 5.1.54.
ते सर्व पापांचा नाश करणारे, पुण्य देणारे आणि सर्व इच्छित वर देणारे आहे.
दुग्धं सर्वं हविर्भाव्यं सर्वेषां जीवनप्रदम्
संपूर्ण दूध हे हवनासाठी योग्य असून, सर्वांना जीवन देणारे आहे.
कुंडे स्नात्वा पयः पीत्वा दत्त्वा गां च पयस्विनीम्
कुंडात स्नान करून, दूध पिऊन आणि दुधाळ गाय दान करून,
जायते सर्वकालेषु मृतः स्वर्गपुरं व्रजेत्
तो सर्व काळ जन्म घेतो आणि मृत्यूनंतर स्वर्गात जातो.
सर्वपापविशुद्धात्मा पुष्करस्य फलं लभेत्
सर्व पापांपासून शुद्ध मनाने, पुष्कराचे फळ मिळते.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये नीलगंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील पाचव्या अवंती खंडात, अवंती क्षेत्राच्या माहात्म्यात, नीलगंगा माहात्म्याचे वर्णन असलेला चौपन्नावा अध्याय संपला.
महाकालवने रम्ये केन वा प्रेषितः पुरा
महालकाल वनात रम्य अशा ठिकाणी, त्याला पूर्वी कोणाच्या सांगण्यावरून आणि कोणत्या कारणासाठी पाठवले होते?
तदा सर्वसुरैरेवमगस्तिर्मुनिसत्तमः
त्या वेळी, सर्व देवतांसह श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्य यांनी—
आराधितो महाभागो धरणीत्राणकारणात्
—पृथ्वीचे रक्षण व्हावे म्हणून त्या तेजस्विनीचे भक्तीभावाने पूजन केले.
एकाग्रमानसो भूत्वा भवानीं विंध्यवासिनीम्
एकचित्त होऊन, त्यांनी विंध्य पर्वतावर वास करणाऱ्या भवानीची उपासना केली.
कंसविद्रावणकरीमसुराणां क्षयंकरीम्
तीच कंसाला पळवणारी आणि असुरांचा नाश करणारी आहे—
यशोदागर्भसंभूतां चाणूरबलमर्दिनीम्
—यशोदेच्या उदरातून जन्मलेली, चाणूराचा पराभव करणारी—
जननीं देवसेनस्य कवीनां वाचमीश्वरीम्
—देवसेनेची जननी, कवींना वाणी देणारी स्वामिनी—
सहस्राक्षीं तथेंद्रस्य ऋषेश्चारुंधतीं पराम्
—इंद्रासाठी हजार डोळ्यांची, आणि ऋषींसाठी श्रेष्ठ अरुंधती—