दमनस्य च निर्मुक्तिः शिप्रामाहात्म्यमुत्तमम्
दमनसची मुक्ती आणि शिप्राचं सर्वोच्च माहात्म्य सांगितलं आहे.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये शिप्रामाहात्म्ये पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या पंचम अवंत्यखंडातील अवंतीक्षेत्रमाहात्म्याच्या शिप्रामाहात्म्य या पन्नासाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
यथाऽमृतभवा ख्याता पाताले नागसंमते
जसं पाताळात नागांना प्रिय असलेली अमृतभवा प्रसिद्ध आहे,
एकदा रुद्रो भिक्षार्थं नागलोके बुभुक्षितः
एकदा रुद्र भिक्षेसाठी, नागलोकात उपाशी होता.
भिक्षां देहि वचो दीनं वाचयित्वा गृहेगृहे
'भिक्षा द्या' असं दीन शब्द उच्चारून तो घराघरात गेला.
तदा क्रोधाभिरक्ताक्षः शूलपाणिः क्षुधार्दितः
तेव्हा रागाने डोळे लाल झालेले, त्रिशूल हातात घेतलेले, भुकेने व्याकुळ झालेले
एकविंशतिकुण्डानि पीयूषस्य द्विजोत्तम
द्विजश्रेष्ठा, तेथे एकवीस अमृताने भरलेली भांडी होती.
तत्र गत्वा स भगवाञ्छंभुः सर्वात्मसंभवः
तेथे जाऊन सर्वांचा आधार असलेले भगवान शंभू पोहोचले.
रिक्तानि पीयूषकुण्डानि कृत्वा तत्रैव सोत्थितः
त्यांनी ती अमृताची भांडी रिकामी केली आणि मग तिथून उठले.
कस्येदं कर्म किं जातं सुधा यस्मादितो गता
हे कोणाचे कृत्य? काय घडले, की इथले अमृत नाहीसे झाले?
महदतिक्रमणे शंकाः पुरात्ते निर्ययुर्बहिः
पूर्वी तुमच्यामध्ये मोठ्या अपराधाबद्दल शंका निर्माण झाली होती.
येनास्माकं कोपितेन हृतं चामृतमुत्तमम् 5.1.51.
कोणाच्या रागामुळे आमचे हे उत्तम अमृत हिरावून नेले गेले?
इत्युक्त्वा पन्नगाः सर्वे सस्त्रीबालपरिग्रहाः
असे म्हणून सर्व सर्प आपल्या स्त्रिया आणि मुलांसह बोलू लागले.
तेषामनुग्रहार्थाय वागुवाचाशरीरिणी
त्यांच्या दयेसाठी एक देहहीन वाणी तेथे ऐकू आली.
भिक्षार्थमागतः शम्भुः क्षुधार्तश्च गृहेगृहे
शंभू भिक्षा मागण्यासाठी, उपाशीपोटी, प्रत्येक घरी गेला.
दत्ता न भिक्षा केनापि भोगवत्यां पिनाकिनः
भोगवती नगरीत कोणाहीने पिनाकधारीस भिक्षा दिली नाही.
तेन नष्टा सुधा सर्वा कुंडांते पन्नगोत्तमाः
म्हणून, सर्पश्रेष्ठांनो, भांड्याच्या शेवटी सर्व अमृत नाहीसे झाले.
तत्रैका वै सरिच्छ्रेष्ठा शिप्रानामेति विश्रुता
तेथे एक श्रेष्ठ नदी आहे, जिला शिप्रा म्हणून प्रसिद्धी आहे.
यस्या दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्
तिचे केवळ दर्शन घेतल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.
भजनं देवदेवस्य ततः पूजां करिष्यथ
तेथे देवदेवतेची भक्ती करा, मग पूजा कराल.
भविष्यति ततः सद्यः सुधा लोके पुरेव वः
मग लगेचच, पूर्वीप्रमाणेच, जगात तुमच्यासाठी अमृत मिळेल.
वाणीं व्यास तदा दिव्यां सहसा लोकसाक्षिणीम् 5.1.51.
त्या वेळी व्यासांनी दिव्य आणि सर्वांच्या साक्षीने वाणी उच्चारली.
स्त्रीबालवृद्धसहिता महाकालवनं ययुः
स्त्रिया, मुले आणि वृद्धांसह ते सर्व महाकालवनात गेले.
सर्वत्र कुसुमाकीर्णां तरुच्छायाभिराश्रिताम्
सर्वत्र फुलांनी भरलेले आणि झाडांच्या सावलीने आच्छादलेले होते.
मणिसोपानरचितां पद्मखंडैश्च मंडिताम्
मणींच्या पायऱ्यांनी सजवलेली आणि कमळाच्या तुकड्यांनी शोभिवलेली ती जागा होती.
ऋषयश्च महाभागा भृग्वंगिरसमु ख्यकाः
महाभाग्यवान आणि प्रसिद्ध असे भृगु आणि अंगिरस वंशातील ऋषी तिथे होते.
वसवश्च तथादित्या ह्यश्विनौ मरुतस्तथा
वसु, आदित्य, अश्विनी आणि मरुत हेही तिथे उपस्थित होते.
उपासते च शिप्रां वै संध्यावेलां समाहिताः
ते सर्वजण संध्याकाळच्या वेळी, मन लावून, शिप्रा देवीची पूजा करतात.
पतिव्रता महाभागास्तत्रैव पतिभिः सह
तिथेच पतीसकट, पुण्यवान आणि पतिव्रता स्त्रिया राहतात.
राजर्षयः समासीना निर्वाणपदवीं गताः
राजर्षी तिथे बसलेले असून, त्यांनी मोक्षाचा मार्ग प्राप्त केला आहे.