तत्र भोगवती दिव्या वरुणालय उत्तमः
तिथे दिव्य भोगवती नगरी आहे, जी वरुणाचे श्रेष्ठ निवासस्थान आहे.
संयमनीपुरी श्रेष्ठा धर्मराजेन पालिता
तिथे धर्मराजाने सांभाळलेली श्रेष्ठ संयमनी नगरी आहे.
देवतानां पुरी रम्या वासवेनाभिरक्षिता
तिथे वासवाने राखलेली देवतांची सुंदर नगरी आहे.
एवंविधानि रम्याणि पुरा बहुतराणि च 5.1.47.
अशा अनेक रम्य नगरी तिथे आहेत, आणि त्याहूनही जास्त.
क्वचिद्रंभाकृतद्वारा यवांकुरघटाः शुभाः
कुठे केळीच्या झाडासारखी दारे आहेत, आणि ज्वारीच्या पिकांच्या मंगल कलश मांडलेले आहेत.
क्वचिद्बालाः पठंति स्म वेदाध्ययनका द्विजाः
कुठे ब्राह्मण मुले वेदाध्ययनात गुंतून पठण करतात.
क्वचिच्चावभृथस्नाताः क्वचिद्दानान्यकुर्वत
कुठे यज्ञानंतर स्नान केले जाते, तर कुठे दान दिले जाते.
क्वचिदारामपूर्तं वै क्वचिद्यात्रावधारणम्
कुठे कुणी बागा लावतात किंवा पुण्यकामे करतात, तर कुठे यात्रा सज्ज केली जाते.
क्वचित्कथाप्रसंगांश्च परिशंसंति वाचकाः
कुठे वक्ते कथा आणि चर्चा यांचे कौतुक करतात.
क्वचिन्मल्ला नियुध्यंते नटा नाट्यपराः क्वचित्
कुठे मल्ल एकमेकांशी झुंजतात, तर कुठे नट नाटकात रंगून गेलेले असतात.
चंचलाश्चपला बालाः श्यामाः षोडशवार्षिकाः
तिथे चंचल, खेळकर, सावळी आणि सोळा वर्षांची तरुणी मुली आहेत.
एवं व्यास पुरी रम्या निर्मिता योगमायया
अशा प्रकारे, व्यास, योगमायेच्या सामर्थ्याने ती रम्य नगरी निर्माण झाली.
विशाला बहुविस्तीर्णा पुण्या पुण्यजनाश्रया
ती नगरी विशाल, फार मोठी, पवित्र आणि सत्पुरुषांचे आश्रयस्थान आहे.
विशालेति समाख्याता पुरी रम्या सनातनी 5.1.47.
ती रम्य, सनातन नगरी 'विशाला' या नावाने ओळखली जाते.
विशालेति वदेन्नित्यं शिवलोके महीयते
जो नेहमी 'विशाळा' हे नाव उच्चारतो, त्याचा शिवलोकात मान केला जातो.
विशाला सदृशी चान्या भुक्तिमुक्तिप्रदा नृणाम्
विशाळा आणि तिच्यासारखी दुसरी एक, या दोघी माणसांना भोग आणि मुक्ती दोन्ही देतात.
तदक्षयं भवेत्तेषां पितृकल्पे च गीयते
त्यांचे पुण्य कधीही संपत नाही; हे पितृकार्यांमध्ये गायले जाते.
यत्र कुत्र गतास्ते वै मृता यांति शिवालयम्
ते कुठेही गेले तरी, मृत्यू झाल्यावर त्यांना शिवाचे घर मिळते.
विशालायां फलं शश्वच्छेषः शक्तो न वर्णितुम् महापापोद्भवात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
विशाळेत मिळणारे फळ कायमचे असते; उरलेले सांगता येणार नाही. मोठ्या पापातूनही मुक्ती मिळते, यात शंका नाही.
एवं व्यास पुरी जाता विशाला च कुशस्थली
असा, व्यास, विशाळा आणि कुशस्थळी ही नगरी निर्माण झाली.
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्र माहात्म्ये विशालाभिधानकथनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील पाचव्या अवंतीखंडातील अवंतीक्षेत्र माहात्म्याच्या 'विशाळा' नावाच्या कथनाचा सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.
मया व्यासमुखात्प्राप्ता कल्पभेदे कथा शुभा
माझ्या कडून व्यासांच्या तोंडून मिळालेली ही शुभ कथा कल्पपर्यंतची आहे.
गुह्याद्गुह्यतरा श्रेष्ठा न देया यस्य कस्यचित्
ही कथा अत्यंत गुप्त, गुप्ताहूनही श्रेष्ठ आहे; ती कुणालाही देऊ नये.
एषा पुण्यतमा व्यास कथा पापहरा परा
ही व्यासांची सर्वात पुण्यदायी, श्रेष्ठ आणि पाप दूर करणारी कथा आहे.
प्रमाणं कल्पपर्यंतं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
ब्रह्मदेवाचा कल्पपर्यंत या कथेला प्रमाण आहे.
यावत्संख्या परिमिता तावती शृणु सत्तम
जितकी संख्या मर्यादित आहे, तितकीच आहे; हे ऐक, उत्तम पुरुषा.
तामुपादाय गणनां शृणु संख्या द्विजोत्तम
ती गणना घेऊन, त्या संख्येचे ऐक, श्रेष्ठ द्विजा.
त्रिंशत्कला मुहूर्तस्तु त्रिंशता तैर्मनीषिणः
एका मुहूर्तात तीस कला असतात, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
रविर्गतिविशेषेण सन्ध्यायां याति नित्यशः
सूर्याच्या विशेष गतीमुळे, तो नेहमी संध्याकाळी प्रवेश करतो.
पक्षौ मासा ऋतुश्चाब्दमयने च प्रकीर्तिते
पंधरवडे, महिने, ऋतू आणि अयन असे सांगितले आहेत.