पाद्येनाचमनीयेन मधुपर्केण केशवम्
पाय धुण्यासाठी पाणी, आचमनासाठी पाणी आणि मधुपर्क देऊन केशवाची पूजा केली.
ऋते त्वया जगद्विष्णो नैवावस्थातु मर्हति
विष्णु, तुझ्याशिवाय हे जग टिकू शकत नाही.
शास्ता त्वमस्य विश्वस्य विशुद्धस्य च नापरः
तू या शुद्ध विश्वाचा एकमेव अधिपती आहेस, दुसरा कोणी नाही.
देवदानवगंधर्वाः सयक्षो रगराक्षसाः परस्परं विनिघ्नंति तांश्च त्वं रक्षितुं क्षमः
देव, दानव, गंधर्व, यक्ष आणि राक्षस एकमेकांचा नाश करतात; पण त्यांना वाचवण्याची ताकद फक्त तुझ्यात आहे.
त्वमस्य विश्वस्य चराचरस्य स्थितेः सदा प्राणभृदात्मरूपिणी
तू या चराचर जगाचा नेहमी आधार आहेस, सर्व जीवांचा आत्मारूप आहेस.
त्वया धृतं सर्वमिदं जगद्वै यतस्ततोऽसि त्वमुपेन्द्रसंज्ञः
हे संपूर्ण जग तुझ्यामुळेच टिकून आहे, म्हणून तुला उपेन्द्र म्हणतात.
निवासितं विश्वमिदं त्वयाद्य वासश्च धातोरिति वासुदेवः
आज हे विश्व तुझ्यामुळे वास करते, आणि सृष्टीकर्त्याचे निवासस्थान म्हणजे वासुदेव आहे.
सेनानुरूपं जगदेव यस्मादतः स्मृतस्त्वं किल विश्वसेनः
जग तुझ्या सैन्यानुसार आहे, म्हणून तुला विश्वसेन म्हणतात.
जितं त्वया देव जगत्त्रयं यज्जितेश्च धातोस्त्वमतोऽसि जिष्णुः
देवा, तुझ्यामुळे त्रिलोक जिंकले गेले; सृष्टीकर्ताही तुझ्यामुळे जिंकला गेला, म्हणून तुला जिष्णु म्हणतात.
त्वमस्य सर्वस्य भवादिराजस्तवास्तु भद्रासनमद्वितीयम 5.1.41.
तू सर्वांचा, सृष्टीपासून सुरू होणाऱ्या सर्वांचा राजा आहेस; तुझे मंगलमय, अद्वितीय आसन सदैव राहो.
सुदर्शनं नाम तवास्ति चक्रमतो हि गीतः कविभि स्तु चक्री
तुझ्याकडे सुदर्शन नावाचे चक्र आहे, म्हणून कवींनी तुला चक्रधारी म्हणून गौरविले आहे.
तुरंगमाः संतु तवारिसंहरे तथा हृषीकेश सुदन्तदन्तिनः
शत्रूंचा नाश करण्यासाठी तुझ्याकडे उत्तम घोडे आणि हृषीकेश, सुंदर दात असलेले हत्ती असू देत.
विचित्रवस्त्रोत्तमरक्तमाल्यैर्विभूषितस्त्वं भव भीमसेनः
तू अद्भुत वस्त्रं आणि सुंदर लाल फुलांच्या माळांनी सजवलेला भीमसेन हो.
तवानुगा भक्तिरिहास्तु वै सती मुकुन्द भक्ते त्वमतः प्रसीद मे
माझ्या ठिकाणी तुझ्यावर खरी भक्ती असू दे, जशी मुकुंदाच्या भक्तांमध्ये असते. म्हणून, माझ्यावर कृपा कर.
विरिंच मे दर्शय तस्य मंडलं त्वया विमुक्तं च सदाशिवं विभो
हे ब्रह्मदेवा, मला त्या मंडळाचे आणि सदा मुक्त असलेल्या सदाशिवाचे दर्शन घडव.
स्थिरं स्थि यत्र जगत्करोम्यहं ततो विरंचिः कुशमुष्टिमाददे
जिथे मी हे जग स्थिर करतो, ते ठिकाण मजबूत असू दे. मग ब्रह्मदेवाने कुशाचं एक मूठ घेतलं.
ततः स्थलीमुच्चतरामवाप्य पितामहः केशवमाह चादरात्
नंतर, पितामहाने उंच जागा गाठली आणि आदराने केशवाला संबोधले.
त्वमेव विष्णुर्विबुधार्चितः सदा स्मृतो मुनींद्रैः स च विष्टरश्रवाः
तूच विष्णू आहेस, देवांनी नेहमी पूजलेला, ऋषींनी आठवलेला आणि विस्तरश्रवा म्हणून प्रसिद्ध असलेला.
कुशस्थलीं संस्थित एव देव इत्थं विधात्रा पुरुषोत्तमः स्तुतः
त्या कुशावर बसलेल्या पुरुषोत्तमाची विधात्याने अशी स्तुती केली.
समंततो योजनसं ख्ययावृतां ततो विधाता पुरुषोत्तमस्तथा 5.1.41.
मग विधाता पुरुषोत्तमाने त्या जागेभोवती सर्व बाजूंनी एक योजनाचा फेर घातला.
तत्र विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वकृद्विभुः
तेथे, विश्वाचा स्वामी, तेजस्वी, सर्वांचा अधिपती आणि विश्वनिर्माता असा सर्वत्र व्यापलेला प्रभू आहे.
एवं कुशस्थली ख्याता हेमशृङ्गेति या पुरा
पूर्वी जी कुशस्थळी म्हणून ओळखली जायची, तीच आता हेमशृंग या नावाने प्रसिद्ध आहे.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवंत्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये व्याससनत्कुमारसंवादे कुशस्थलीनामहेतुकथावर्णनंनामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या पंचम अवंत्यखंडातील अवंती क्षेत्र महात्म्य, व्यास-सनत्कुमार संवाद, कुशस्थळी नावामागील कारणाचे वर्णन असलेल्या एकेचाळीसाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
तथा शृणु सुरैः पूर्वं दैत्यसैन्यपराजितैः
आता ऐक, पूर्वी जेव्हा देवांना दैत्यांच्या सैन्याने पराभूत केले होते.
आश्रितं मेरुशिखरं वनकंदगुहावृतम्
तेव्हा देवांनी वनांनी आणि डोंगराच्या गुहांनी वेढलेल्या मेरूच्या शिखरावर आश्रय घेतला.
अन्योन्यं च समासाद्य समभ्यर्च्य परस्परम्
तेथे एकमेकांना भेटून, त्यांनी परस्परांची पूजा केली.
निवेदयांचक्रिरे सर्वं तत्रागमनकारणम्
आपण इथे का आलो, याची सर्व कारणे त्यांनी एकमेकांना सांगितली.
जगाम त्रिदशैः साकं देवदेवं महेश्वरम्
मग ते सर्व देवांसह देवांचा देव, महेश्वराकडे गेले.
ऋद्धिसिद्धिप्रदं नित्यं मुनिचारणसेवितम्
जो नेहमी समृद्धी आणि सिद्धी देतो, ज्याची ऋषी आणि चारण नेहमी सेवा करतात.
ऋषिभिर्भार्गवादिभिर्देवर्षिनारदोत्तमैः
भृगु आणि इतर ऋषी, तसेच श्रेष्ठ देवर्षी नारद यांनी त्याची सेवा केली.