तस्माद्ब्रूहि ममैकं तु प्रश्नं तथ्येन सांप्रतम्
म्हणून आता मला एक प्रश्न खरं खरं सांग.
कुशस्थली कथं नाम तथावंती कथं स्मृता
कुशस्थळी हे नाव कसं पडलं आणि ती अवंती म्हणून कशी ओळखली जाते?
नाम्नां हेतुमथो तेषां ब्रूहि त्वं मुनिसत्तम
त्या नावांचा कारण काय आहे, हे मला सांग, हे श्रेष्ठ ऋषी.
कथितं वामदेवाय गौरकल्पे पुरातने
हे वामदेवाला प्राचीन गौरी युगात सांगितलं होतं.
महेशेन भगवता विधिश्चैवात्र हेतुतः
महोन्मत्त महेश आणि विधी यांनी इथे त्या कारणाचं स्पष्टीकरण दिलं होतं.
स्वर्गप्राप्तिश्च भवति स्वेच्छाचारविहारिणाम्
जे तिथे मनासारखं वावरतात, त्यांना स्वर्गप्राप्ती होते.
कुतो निवर्तितं चित्तं जायते वसतां क्वचित् एतन्मे भगवन्ब्रूहि हितार्थं सर्वदेहिनाम् 5.1.40.
मन कसं आवरलं जातं आणि तिथे राहणाऱ्यांचं मन कुठून येतं? हे भगवन्, सर्व जीवांच्या हितासाठी मला सांग.
प्रोवाच पार्वतीकांतं प्रभुः प्रीतः पितामहः
प्रसन्न झालेल्या पितामहांनी पार्वतीच्या प्रियकराला सांगितलं.
अजानन्निव त्वं सर्वं मां पृच्छसि सनातन
तू जणू काही माहित नाही असं दाखवून, सनातन, सगळं माझ्या कडून विचारतोस.
त्वमेव च महाकालः सर्वं वै ज्ञायते त्वया
तूच महाकाळ आहेस; सर्व काही तुला ठाऊक आहे.
निवसंति न ते मर्त्याः सुरास्ते वै न संशयः
तिथे माणसं राहत नाहीत; ते नक्कीच देवच आहेत, यात शंका नाही.
वर्तते च पुरी तत्र रम्यहर्म्या सुशोभना
तिथे सुंदर आणि रम्य अशा महालांनी सजलेली एक नगरी आहे.
स्वर्णशृङ्गाश्च प्रासादा विहिता विश्वकर्मणा
विश्वकर्म्याने सोन्याच्या कळसांनी शोभणारे प्रासाद बांधले आहेत.
पूर्वकल्पे स्थितोऽहं च यत्र त्वं केशवस्तथा
पूर्वीच्या युगात मी तिथे राहत होतो आणि तूही, केशव, तिथे होतास.
तथा देवर्षयः सिद्धा यक्षकिंनरदानवाः
तसंच देवर्षी, सिद्ध, यक्ष, किन्नर आणि दानवही तिथे होते.
तथैव च वरा नार्यो देवानामतिवल्लभाः 5.1.40.
आणि तिथे देवांना फार प्रिय अशा उत्तम स्त्रियाही होत्या.
आगत्य च यदा देवः सह देवैर्महेश्वरः
मग महादेव देवतांसह तिथे आले.
प्रासादैः स्वर्णशृंगाढ्यैर्मणिरत्नविभूषितैः
सोन्याच्या कळसांनी आणि मौल्यवान रत्नांनी सजवलेल्या राजवाड्यांनी ते ठिकाण शोभून गेले होते.
तत्रास्ते शोभने दिव्ये प्रासादे मणिभूषिते
त्या सुंदर, दिव्य आणि रत्नांनी मढवलेल्या प्रासादात तो देव राहतो.
ततो महेशश्च पितामहश्च समेत्य तं विश्वपतिं ननंदतुः
मग महेश आणि पितामह दोघांनी मिळून त्या विश्वपतीसोबत आनंद केला.
किमागतौ वा त्रिदिवान्महीतलं सहानुगावाश यकश्च कथ्यताम्
तुम्ही तुमच्या सेवकांसह स्वर्गातून पृथ्वीवर कशासाठी आलात, हे सांगा.
त्वया विना नैव सुरालये सुखं महीतले वाथ रसातलेऽ स्ति नः
तुमच्याशिवाय आम्हाला ना देवांच्या लोकात, ना पृथ्वीवर, ना पाताळात कधीच सुख मिळत नाही.
प्रयच्छ विश्वेश्वर चावयोरिह स्थानं च तीर्थं प्रलयेऽक्षयं च
हे विश्वेश्वर, आम्हाला इथे एक जागा, एक पवित्र स्थान आणि प्रलयाच्या वेळी नाश न होणारे निवासस्थान दे.
ददाम्यभीष्टं युवयोरिहालयं प्रजापते ह्युत्तरतस्तव स्थितिः
हे प्रजापती, मी तुला तुझ्या इच्छेप्रमाणे इथे निवास देतो; तुझी जागा उत्तरेला असेल.
महाकालो ह्यधोज्वालो जगदात्मा प्रभुः स्थितः
महालकाळ, जो खाली प्रज्वलित आहे, तो प्रभू, जगाचा आत्मा, तिथे स्थिर आहे.
क्रीडार्थं नगरी सृष्टा सर्वभूतहितैषिणा 5.1.40.
सर्व जीवांच्या कल्याणासाठी आणि खेळासाठी त्या नगरीची निर्मिती करण्यात आली.
भवद्भ्यां हेमशृं गेति यस्माच्च समुदीरिता
तुम्ही दोघांनी सोन्याच्या कळसांचा उल्लेख केला म्हणून,
एवं कनकशृङ्गेति प्रथमं नाम कथ्यते
त्यामुळे त्या ठिकाणाचे पहिले नाव 'कनकशृंग' असे पडले.
जपंतश्च स्थिता यत्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
जिथे ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वर जप करत उभे आहेत,
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डेऽवन्तीक्षेत्रमाहात्म्ये कनकशृङ्गाभिधानवृत्तांतवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या पंचम अवंत्यखंडातील अवंतीक्षेत्रमाहात्म्य या विभागातील 'कनकशृंग' या नावाच्या कथनाचा चाळीसावा अध्याय संपला.