न ह्यालोको विना तेन शशिसूर्याग्निच क्षुषा
कारण त्याच्याशिवाय चंद्र, सूर्य आणि अग्नी यांचा प्रकाशच नाही.
हे देव हे मुने सिद्धे हे ऋषे हे निशाचर
हे देव, हे मुनी, हे सिद्ध, हे ऋषी, हे निशाचर!
गतोऽसि कां दिशं तात को वा लब्धस्त्वया विभो
तू कुठल्या दिशेला गेला आहेस, बाळा? तुला कोण भेटलं, प्रभो?
पाथेयमस्ति किंचित्ते दिशि किं वाथ कुत्रचित्
तुझ्याकडे काही खाण्यापिण्याचं आहे का? किंवा कुठे तरी काही मिळालं का?
क्वचिद्वासि कथं तोयमथवा चित्तनिर्वृतिः
तू कुठे तरी राहतोस का? तुला पाणी कसं मिळतं, किंवा मनाची शांती कशी मिळते?
एवं प्रकारं करुणं समाभाष्य परस्परम्
अशा प्रकारे दोघांनी एकमेकांशी करूणेने बोलणं केलं.
भूमेर्विवरमाश्रित्य प्राणिनो ये वसंत्यपि
जे जीव पृथ्वीच्या आतल्या गुहेत राहतात,
न तेषां विद्यते सूर्यो नेन्दुर्नान्ये महाग्रहाः
त्यांच्यासाठी तिथे सूर्य नाही, चंद्र नाही, आणि इतर मोठे ग्रहही नाहीत.
केनालोकेन पश्यंति समानि विषमाणि च
ते सरळ आणि उंचसखल जागा कोणत्या प्रकाशाने पाहतात?
विचरन्तः समं को वा मनो रथशतप्रदः 5.1.30.
जो सर्वत्र फिरतो आणि मनातील शेकडो इच्छा पूर्ण करतो, तो कोण आहे?
समे शय्या जले नौश्च रोगे सत्परिचारकः
समांतर पलंगावर, पाण्यात, होडीत, आजारी असताना जो चांगला सेवक असतो,
सुहृद्विदेशे च्छायोष्णे निर्धूमः शिशिरे शिखी
परदेशात मित्र, उन्हात सावली, थंडीत धूर नसलेली आग,
सर्वदश्चैव सर्वेषां मनोरथशतप्रदः
आणि सर्वांसाठी नेहमीच मनातील शेकडो इच्छा पूर्ण करणारा,
ब्रुवंत इति ते व्यास शुश्रुवुर्मधुरां गिरम्
अशा रीतीने बोलताना, हे व्यास, त्यांनी मधुर वाणी ऐकली.
न जानंति स्थितः कुत्र भाषते केशवो विभुः
तो कुठे आहे, कोण बोलतोय—हे त्यांना कळलं नाही; तो केशव, सर्वत्र असलेला प्रभू.
दानमेकं सदा सम्य क्चिंतामणिसमं स्मृतम्
एक दान नेहमी योग्य असतं, ते चिंतामणीसारखं मानलं जातं.
तच्च देयमतः सर्वैः शृणुध्वं तत्त्वतो भृशम्
ते सर्वांनी द्यावं, हे सत्य नीट ऐका.
उत्पादितो दीपवरो येन ध्वस्तमिदं तमः
ज्याने उत्तम दिवा लावला, ज्यामुळे हे अंधार नष्ट झालं,
निष्कंपो निर्मलो हृद्यः सुस्थिरो भास्करप्रभः तेन दीपप्रकाशेन गोकर्णो निर्वृतिं ययौ
जो दिवा हलत नाही, स्वच्छ आहे, मनाला आवडतो, स्थिर आहे, सूर्यासारखा तेजस्वी आहे—त्या दिव्याच्या प्रकाशाने गोकर्णाला शांती मिळाली.
नागाः शेषादयः सर्वे नोद्यमानाश्च संघशः 5.1.30.
सर्व नाग, शेषासह, एकत्र जरी असले तरी, उठले नाहीत.
पर्वतेषु समुद्रेषु वनेषूपवनेषु च
डोंगरांवर, समुद्रात, जंगलात आणि बगिच्यांमध्ये,
भुंजानाः पञ्च मूलानि दिव्यानि क्षीरसंयुतम्
ते दूध मिसळलेल्या पाच दिव्य मूळांची चव घेत होते,
चन्द्रशालिभवं भक्तं तांबूलं सप्तधा गतम्
चंद्राच्या किरणांनी पिकलेल्या तांदळाचा भात आणि सात प्रकारे तयार केलेलं तांबूल,
शयनेषु महार्हेषु हृद्यासु वनराजिषु
मोलाच्या पलंगांवर आणि रम्य वनरांगांमध्ये,
रमन्ते स्म च ते सर्वे ह्युद्वेष्टंतः परस्परम्
ते सर्वजण एकमेकांना मिठीत घेऊन आनंदात रमले.
सूर्यतापभयान्मुक्ताश्चंद्ररश्मिभयाच्च ते
त्यांना सूर्याच्या तापाची किंवा चंद्राच्या गारव्याची भीती नव्हती.
सूर्यतापेन दाहः स्याच्छीतं चंद्रमरीचिभिः
कारण सूर्याच्या उन्हाने जळते आणि चंद्राच्या किरणांनी गारवा मिळतो.
सौवर्णान्दीपका न्कृत्वा द्विजेभ्यस्ते ददुः पुनः
त्यांनी सोन्याचे दिवे बनवून पुन्हा ब्राह्मणांना दिले.
वसंति सुखिनस्तत्र स्वर्गादष्टगुणैः सुखैः
तेथे ते स्वर्गापेक्षा आठपट जास्त सुखात आनंदी राहतात.
एतद्गुह्यं मया ख्यातं भवतां चानुकम्पया 5.1.30.
हे गुपित मी तुमच्यावर दया म्हणून सांगितले.