इतीदमेव जल्पंती जगाम विंध्यपर्वतम्
अशीच ही वचने बोलत ती विंध्य पर्वताकडे गेली.
स्मरंस्तदेव चेष्टितं तदेव पूर्वभाषितम्
फक्त तेच वर्तन आणि तेच जुने शब्द आठवत,
यतो मया हिमाद्रिजा समस्तलोकसुन्दरी
माझ्यामुळे, हे हिमालयकन्ये, सर्व लोकांत सर्वात सुंदर असलेली,
इतीदमेव सोऽवदद्गतस्त्वद्दर्शनं ततः
त्यानेही हीच वचने बोलली आणि मग तुझ्या नजरेआड गेला.
ततो जगद्धि संकुलं महाभयेन संयुतम्
मग जगात मोठी गोंधळ आणि भीती पसरली.
विहाय मंदिराणि ते परं विषादमागताः
आपली घरं सोडून सर्वजण मोठ्या दुःखात बुडाले.
नष्टालोकं जगत्सर्वं कांतारमभवत्तदा
संपूर्ण जग प्रकाशहीन होऊन एकटं पडल्यासारखं झालं.
त्रीणि नेत्राणि रुद्रस्य यतः सूर्येंदुव ह्नयः
रुद्राची तीन डोळे म्हणजे सूर्य, चंद्र आणि अग्नी आहेत.
ततस्तमसि दुस्तारे संभूते लोमहर्षणे
मग त्या भयानक, अंधाऱ्या काळोखात सगळ्यांना भीती वाटू लागली.
एषा बुद्धिस्ततस्तेषामुत्पन्ना कार्यसिद्धये 5.1.30.
त्यांच्या मनात आपलं काम साध्य व्हावं म्हणून ही कल्पना आली.
न ह्यालोको विना तेन शशिसूर्याग्निच क्षुषा
कारण त्याच्याशिवाय चंद्र, सूर्य आणि अग्नी यांचा प्रकाशच नाही.
हे देव हे मुने सिद्धे हे ऋषे हे निशाचर
हे देव, हे मुनी, हे सिद्ध, हे ऋषी, हे निशाचर!
गतोऽसि कां दिशं तात को वा लब्धस्त्वया विभो
तू कुठल्या दिशेला गेला आहेस, बाळा? तुला कोण भेटलं, प्रभो?
पाथेयमस्ति किंचित्ते दिशि किं वाथ कुत्रचित्
तुझ्याकडे काही खाण्यापिण्याचं आहे का? किंवा कुठे तरी काही मिळालं का?
क्वचिद्वासि कथं तोयमथवा चित्तनिर्वृतिः
तू कुठे तरी राहतोस का? तुला पाणी कसं मिळतं, किंवा मनाची शांती कशी मिळते?
एवं प्रकारं करुणं समाभाष्य परस्परम्
अशा प्रकारे दोघांनी एकमेकांशी करूणेने बोलणं केलं.
भूमेर्विवरमाश्रित्य प्राणिनो ये वसंत्यपि
जे जीव पृथ्वीच्या आतल्या गुहेत राहतात,
न तेषां विद्यते सूर्यो नेन्दुर्नान्ये महाग्रहाः
त्यांच्यासाठी तिथे सूर्य नाही, चंद्र नाही, आणि इतर मोठे ग्रहही नाहीत.
केनालोकेन पश्यंति समानि विषमाणि च
ते सरळ आणि उंचसखल जागा कोणत्या प्रकाशाने पाहतात?
विचरन्तः समं को वा मनो रथशतप्रदः 5.1.30.
जो सर्वत्र फिरतो आणि मनातील शेकडो इच्छा पूर्ण करतो, तो कोण आहे?
समे शय्या जले नौश्च रोगे सत्परिचारकः
समांतर पलंगावर, पाण्यात, होडीत, आजारी असताना जो चांगला सेवक असतो,
सुहृद्विदेशे च्छायोष्णे निर्धूमः शिशिरे शिखी
परदेशात मित्र, उन्हात सावली, थंडीत धूर नसलेली आग,
सर्वदश्चैव सर्वेषां मनोरथशतप्रदः
आणि सर्वांसाठी नेहमीच मनातील शेकडो इच्छा पूर्ण करणारा,
ब्रुवंत इति ते व्यास शुश्रुवुर्मधुरां गिरम्
अशा रीतीने बोलताना, हे व्यास, त्यांनी मधुर वाणी ऐकली.
न जानंति स्थितः कुत्र भाषते केशवो विभुः
तो कुठे आहे, कोण बोलतोय—हे त्यांना कळलं नाही; तो केशव, सर्वत्र असलेला प्रभू.
दानमेकं सदा सम्य क्चिंतामणिसमं स्मृतम्
एक दान नेहमी योग्य असतं, ते चिंतामणीसारखं मानलं जातं.
तच्च देयमतः सर्वैः शृणुध्वं तत्त्वतो भृशम्
ते सर्वांनी द्यावं, हे सत्य नीट ऐका.
उत्पादितो दीपवरो येन ध्वस्तमिदं तमः
ज्याने उत्तम दिवा लावला, ज्यामुळे हे अंधार नष्ट झालं,
निष्कंपो निर्मलो हृद्यः सुस्थिरो भास्करप्रभः तेन दीपप्रकाशेन गोकर्णो निर्वृतिं ययौ
जो दिवा हलत नाही, स्वच्छ आहे, मनाला आवडतो, स्थिर आहे, सूर्यासारखा तेजस्वी आहे—त्या दिव्याच्या प्रकाशाने गोकर्णाला शांती मिळाली.
नागाः शेषादयः सर्वे नोद्यमानाश्च संघशः 5.1.30.
सर्व नाग, शेषासह, एकत्र जरी असले तरी, उठले नाहीत.