तत्सर्वं ब्रूहि मे तात दीपोत्पत्तिं च शोभनाम्
हे सर्व मला सांग, तसेच दिव्याचा शुभ उत्पत्ती कशी झाली तेही सांग.
अभिप्रयाचितुं यातस्तयापि सोऽभियाचितः
तो वर मागायला गेला आणि तिनेही त्याला मागितले.
तस्माद्याचे भृशं शंभो प्रसीद दिव्य लोचन
म्हणून मी तुला मनापासून मागतो, हे शंभो, कृपा कर, हे दिव्य डोळ्याच्या.
भवेन वर्णिता सा वै अतीव शोभना मम
भवाने जी गोष्ट सांगितली, ती माझ्यासाठी अत्यंत शुभ आहे.
सिताब्जसंस्थितो भृंगो यथा शोभयते च तम्
पांढऱ्या कमळावर बसलेली भुंगा जसा त्या फुलाचं सौंदर्य वाढवतो,
विरूपरूपकर्तासि न शृणोषि वचो यदा
तू निरनिराळ्या रूपांचा निर्माणकर्ता आहेस, पण तुला सांगितलेलं काहीच तू ऐकत नाहीस.
भवस्तयेति चोक्तस्तु तस्या वै पाणिमग्रहीत्
ती म्हणाली, 'तूच भव आहेस,' आणि त्याने तिचा हात धरला.
रतिं दत्तवती सा तु जहास नाम कीर्तयन्
तीने त्याला आनंद दिला आणि हसत त्याचं नाव उच्चारलं.
उवाच रोषसंयुक्ता संस्मृत्य देवभाषितम्
देवतांनी सांगितलेलं आठवून ती रागाने बोलू लागली.
सुवर्णरूपरूपा च यदा पुनर्भवामि च 5.1.30.
मी पुन्हा कधी सुवर्णासारख्या रूपात येईन,
इतीदमेव जल्पंती जगाम विंध्यपर्वतम्
अशीच ही वचने बोलत ती विंध्य पर्वताकडे गेली.
स्मरंस्तदेव चेष्टितं तदेव पूर्वभाषितम्
फक्त तेच वर्तन आणि तेच जुने शब्द आठवत,
यतो मया हिमाद्रिजा समस्तलोकसुन्दरी
माझ्यामुळे, हे हिमालयकन्ये, सर्व लोकांत सर्वात सुंदर असलेली,
इतीदमेव सोऽवदद्गतस्त्वद्दर्शनं ततः
त्यानेही हीच वचने बोलली आणि मग तुझ्या नजरेआड गेला.
ततो जगद्धि संकुलं महाभयेन संयुतम्
मग जगात मोठी गोंधळ आणि भीती पसरली.
विहाय मंदिराणि ते परं विषादमागताः
आपली घरं सोडून सर्वजण मोठ्या दुःखात बुडाले.
नष्टालोकं जगत्सर्वं कांतारमभवत्तदा
संपूर्ण जग प्रकाशहीन होऊन एकटं पडल्यासारखं झालं.
त्रीणि नेत्राणि रुद्रस्य यतः सूर्येंदुव ह्नयः
रुद्राची तीन डोळे म्हणजे सूर्य, चंद्र आणि अग्नी आहेत.
ततस्तमसि दुस्तारे संभूते लोमहर्षणे
मग त्या भयानक, अंधाऱ्या काळोखात सगळ्यांना भीती वाटू लागली.
एषा बुद्धिस्ततस्तेषामुत्पन्ना कार्यसिद्धये 5.1.30.
त्यांच्या मनात आपलं काम साध्य व्हावं म्हणून ही कल्पना आली.
न ह्यालोको विना तेन शशिसूर्याग्निच क्षुषा
कारण त्याच्याशिवाय चंद्र, सूर्य आणि अग्नी यांचा प्रकाशच नाही.
हे देव हे मुने सिद्धे हे ऋषे हे निशाचर
हे देव, हे मुनी, हे सिद्ध, हे ऋषी, हे निशाचर!
गतोऽसि कां दिशं तात को वा लब्धस्त्वया विभो
तू कुठल्या दिशेला गेला आहेस, बाळा? तुला कोण भेटलं, प्रभो?
पाथेयमस्ति किंचित्ते दिशि किं वाथ कुत्रचित्
तुझ्याकडे काही खाण्यापिण्याचं आहे का? किंवा कुठे तरी काही मिळालं का?
क्वचिद्वासि कथं तोयमथवा चित्तनिर्वृतिः
तू कुठे तरी राहतोस का? तुला पाणी कसं मिळतं, किंवा मनाची शांती कशी मिळते?
एवं प्रकारं करुणं समाभाष्य परस्परम्
अशा प्रकारे दोघांनी एकमेकांशी करूणेने बोलणं केलं.
भूमेर्विवरमाश्रित्य प्राणिनो ये वसंत्यपि
जे जीव पृथ्वीच्या आतल्या गुहेत राहतात,
न तेषां विद्यते सूर्यो नेन्दुर्नान्ये महाग्रहाः
त्यांच्यासाठी तिथे सूर्य नाही, चंद्र नाही, आणि इतर मोठे ग्रहही नाहीत.
केनालोकेन पश्यंति समानि विषमाणि च
ते सरळ आणि उंचसखल जागा कोणत्या प्रकाशाने पाहतात?
विचरन्तः समं को वा मनो रथशतप्रदः 5.1.30.
जो सर्वत्र फिरतो आणि मनातील शेकडो इच्छा पूर्ण करतो, तो कोण आहे?