उत्ससर्ज ततस्तारा कुमारं देवरूपिणम् 5.1.28.
त्यानंतर ताराने त्या देवासारख्या कुमाराला सोडून दिलं.
स तेजो जातमात्रोऽपि देवानामाक्षिपच्छिशुः
तो तेजस्वी मुलगा नुकताच जन्मला असला तरी त्याने देवांना चकित केलं.
कस्यायं ब्रूहि सुभगे सोमस्याथ बृहस्पतेः
सौभाग्यवती, सांग ना—हा मुलगा कोणाचा? सोमाचा की बृहस्पतीचा?
यदत्र सत्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतो ह्ययम्
तारा, खरं काय ते सांग—हा मुलगा नेमका कोणाचा आहे?
सोमस्येति रहः सोऽयं कुमारो देवसंनिभः
हा मुलगा सोमाचा आहे—हे गुपित आहे; हा कुमार देवासारखा आहे.
बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य वै तदा
त्या वेळी त्या मुलाचं नाव 'बुध' असं ठेवलं.
तेन सोमोऽभवत्कुष्ठी क्षयरोगयुतस्तदा
त्यामुळे सोमाला त्या वेळी कुष्ठरोग आणि क्षयरोग झाले.
अवन्तीमाजगामाशु सोमो देवदिदृक्षया
देवतांना पाहण्याची इच्छा मनात धरून सोमाने पटकन अवंतीला प्रस्थान केलं.
स्नात्वा संपूजयामास सोमः सोमेश्वरं ततः
तेथे स्नान करून सोमाने सोमेश्वराची पूजा केली.
मत्प्रसादाद्वपुः कांतं तव सोम भविष्यति
माझ्या कृपेने, सोम, तुझं रूप पुन्हा सुंदर होईल.
एवं व्यास तु तत्तीर्थं लिंगं चैवाति दुर्लभम् 5.1.28.
असं, व्यास, ते तीर्थ आणि तिथलं लिंग फार दुर्मिळ आहे.
श्रावणं प्राप्य यो मासं सोमनाथं जितेंद्रियः
जो कोणी श्रावण महिन्यात इंद्रियांवर संयम ठेवून सोमनाथाला पोहोचतो—
सौराष्ट्रे सोमनाथस्य पूजायाः प्रत्यहं फलम्
सौराष्ट्रात सोमनाथाची रोजची पूजा केल्याचं फळ—
तीर्थे चानरके स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्
अनरक नावाच्या तीर्थात स्नान करून महेश्वराचं दर्शन घेतल्यावर—
पतन्ति केन पापेन पापिनस्तेषु दुःखिताः
कुठल्या पापामुळे ते पापी आणि दुःखी लोक तिथे पडतात?
तत्कथं प्राणिनस्तत्र गच्छन्ति पापकारिणः
पाप करणारे जीव तिथे कसे जातात?
सनत्कुमार उवाच शृणुष्व नरकान्व्यास तावन्तो यत्र संस्थिताः
सनत्कुमार म्हणाले: व्यास, ऐक, तिथे किती नरकं आहेत ते सांगतो.
पातालनि लयाः सर्वे विख्याता दुःखदाः सदा
सगळी पाताळं नेहमी दुःख देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
रौरवः सूकरो रौद्रस्तालो विनशकस्तथा
रौरव, सूकऱ, रौद्र, ताल आणि विनाशक —
कुंभीपाकः क्रकचनस्तथा देवातिदारुणः
कुंभीपाक, क्रकचन आणि देव-अतिदारुण —
अधोमुखश्चास्थिभंगो यंत्रपीडनकस्तथा
अधोमुख, अस्थिभंग आणि यंत्रपीडन —
इत्येवमादयः सर्वे नरका भृशदारुणाः
हे सर्व आणि असेच इतर नरक अत्यंत भयंकर आहेत.
पतंति पुरुषास्तेषु पापकर्मरताश्च ये 5.1.29.
पापमय कर्मात रमणारे पुरुष या नरकांत पडतात.
यातनाभिर्विचित्राभी रौद्रकर्म क्षयाद्भृशम्
तेथे त्यांची वाईट कर्मे विविध आणि भयंकर यातनांनी संपतात.
महावृक्षाग्रशृंगेषु लंब्यंते यमकिंकरैः
यमाचे सेवक त्यांना मोठ्या झाडांच्या टोकावर लटकवतात.
अग्निवर्णैः शंकुभिश्च लोहदंडैः सकंटकैः
अग्निसारख्या तापलेल्या लोखंडी काट्यांनी आणि काटेरी काठ्यांनी,
तत्तत्क्षणात्प्रदीप्तेन वह्निना च विशेषतः
आणि प्रत्येक क्षणी विशेषतः जळत्या आगीत,
कूटसाक्षी तथाऽसम्यक्पक्षपातेन यो वदेत्
जो खोटे साक्ष देतो किंवा पक्षपाती बोलतो,
सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च सूचकः
दारू पिणारा, ब्राह्मणहत्यारा, चोर, आणि सोन्याची चुगली करणारा,
भ्रूणहा गुरुहंता च गोघ्नश्च मुनिसत्तम
गर्भहत्यारा, गुरूचा वध करणारा आणि गायी मारणारा, हे श्रेष्ठ मुनी,