प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः 5.1.28.
अवभृथस्नान करून, तो सर्व देव आणि ऋषी यांच्याकडून सन्मानित झाला.
तस्य तत्प्राप्य दुष्प्राप्यमैश्वर्यमृषिसंस्कृतम्
त्या दुर्मिळ आणि ऋषींनी पावन केलेल्या ऐश्वर्याला त्याने प्राप्त केले.
बृहस्पतेस्तदा भार्यां तारानाम्नीं यशस्विनीम्
त्या वेळी बृहस्पतीची पत्नी, तारानामक आणि कीर्तीवंत, होती.
वाच्यमानस्तदा सोमो देवदेवर्षिभिस्तथा
मग देव आणि ऋषींनी सोमाला तिच्याबद्दल विचारले.
बृहस्पतेस्ततः पक्षं शक्रो जग्राह कोपतः
तेव्हा बृहस्पतीच्या बाजूने, इंद्राने रागाने साथ दिली.
ततो युद्धमभूत्तत्र सुघोरं शक्रसोमयोः
मग तिथे इंद्र आणि सोम यांच्यात भयंकर युद्ध झाले.
सर्वे भीतास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं गताः
तेव्हा सर्व देव घाबरून ब्रह्माकडे आश्रयाला गेले.
देवानां वचनं श्रुत्वा सार्द्धं देवैः पितामहः
देवांचे बोल ऐकून, पितामह त्यांच्यासह गेला.
वारितास्ते स्थितास्तत्र युद्धं त्यक्त्वा सुरासुराः
त्यांनी रोखल्यावर, देव आणि असुर तिथेच थांबले आणि युद्ध सोडले.
तामंतःप्रसवां दृष्ट्वा प्राह भार्यां बृहस्पतिः
पत्नी गर्भवती असल्याचे पाहून, बृहस्पतीने तिला विचारले.
उत्ससर्ज ततस्तारा कुमारं देवरूपिणम् 5.1.28.
त्यानंतर ताराने त्या देवासारख्या कुमाराला सोडून दिलं.
स तेजो जातमात्रोऽपि देवानामाक्षिपच्छिशुः
तो तेजस्वी मुलगा नुकताच जन्मला असला तरी त्याने देवांना चकित केलं.
कस्यायं ब्रूहि सुभगे सोमस्याथ बृहस्पतेः
सौभाग्यवती, सांग ना—हा मुलगा कोणाचा? सोमाचा की बृहस्पतीचा?
यदत्र सत्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतो ह्ययम्
तारा, खरं काय ते सांग—हा मुलगा नेमका कोणाचा आहे?
सोमस्येति रहः सोऽयं कुमारो देवसंनिभः
हा मुलगा सोमाचा आहे—हे गुपित आहे; हा कुमार देवासारखा आहे.
बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य वै तदा
त्या वेळी त्या मुलाचं नाव 'बुध' असं ठेवलं.
तेन सोमोऽभवत्कुष्ठी क्षयरोगयुतस्तदा
त्यामुळे सोमाला त्या वेळी कुष्ठरोग आणि क्षयरोग झाले.
अवन्तीमाजगामाशु सोमो देवदिदृक्षया
देवतांना पाहण्याची इच्छा मनात धरून सोमाने पटकन अवंतीला प्रस्थान केलं.
स्नात्वा संपूजयामास सोमः सोमेश्वरं ततः
तेथे स्नान करून सोमाने सोमेश्वराची पूजा केली.
मत्प्रसादाद्वपुः कांतं तव सोम भविष्यति
माझ्या कृपेने, सोम, तुझं रूप पुन्हा सुंदर होईल.
एवं व्यास तु तत्तीर्थं लिंगं चैवाति दुर्लभम् 5.1.28.
असं, व्यास, ते तीर्थ आणि तिथलं लिंग फार दुर्मिळ आहे.
श्रावणं प्राप्य यो मासं सोमनाथं जितेंद्रियः
जो कोणी श्रावण महिन्यात इंद्रियांवर संयम ठेवून सोमनाथाला पोहोचतो—
सौराष्ट्रे सोमनाथस्य पूजायाः प्रत्यहं फलम्
सौराष्ट्रात सोमनाथाची रोजची पूजा केल्याचं फळ—
तीर्थे चानरके स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्
अनरक नावाच्या तीर्थात स्नान करून महेश्वराचं दर्शन घेतल्यावर—
पतन्ति केन पापेन पापिनस्तेषु दुःखिताः
कुठल्या पापामुळे ते पापी आणि दुःखी लोक तिथे पडतात?
तत्कथं प्राणिनस्तत्र गच्छन्ति पापकारिणः
पाप करणारे जीव तिथे कसे जातात?
सनत्कुमार उवाच शृणुष्व नरकान्व्यास तावन्तो यत्र संस्थिताः
सनत्कुमार म्हणाले: व्यास, ऐक, तिथे किती नरकं आहेत ते सांगतो.
पातालनि लयाः सर्वे विख्याता दुःखदाः सदा
सगळी पाताळं नेहमी दुःख देणारी म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
रौरवः सूकरो रौद्रस्तालो विनशकस्तथा
रौरव, सूकऱ, रौद्र, ताल आणि विनाशक —
कुंभीपाकः क्रकचनस्तथा देवातिदारुणः
कुंभीपाक, क्रकचन आणि देव-अतिदारुण —