आप्यायमानं त्रीँल्लोकान्पपात धरणीतले 5.1.28.
तो तिन्ही लोकांत पसरला असताना, पृथ्वीवर उतरला.
त्रिःसप्तकृत्वोऽतिशयाच्चकाराब्धिप्रदक्षिणम्
त्याने सत्त्याहत्तर वेळा समुद्राची प्रदक्षिणा केली.
तदेवौषधयो दिव्या जाता भुवि सुनिर्मलाः
तेव्हा त्या दिव्य औषधी पृथ्वीवर निर्मळपणे उत्पन्न झाल्या.
तुष्टोऽथ भगवान्सोमो जगतेः सर्वदा मुने
मग भगवंत सोम नेहमीच जगावर संतुष्ट राहिला, हे मुनी.
ततस्तस्मै ददौ वाक्यं ब्रह्मा लोकपितामहः
तेव्हा ब्रह्मा, सर्व लोकांचे पितामह, त्याला एक आज्ञा दिली.
सप्तविंशतिं सोमाय दाक्षायणीर्महाव्रताः
ब्रह्म्याने सोमाला दक्षाच्या सत्तावीस कन्या, ज्या मोठ्या व्रतस्थ होत्या, दिल्या.
स तत्प्राप्य महद्राज्यं सोमो भार्यायुतस्तदा
तेव्हा ते महान राज्य मिळवून सोम आपल्या सर्व पत्नींसह सुखाने राहू लागला.
होता च भगवानत्रिरध्वर्युर्भगवान्भृगुः
अत्रि ऋषी होतारूपाने आणि भृगु ऋषी अध्वर्यू म्हणून उपस्थित होते.
सदस्यो भगवान्विष्णुः सनकादिमुखैर्युतः
भगवंत विष्णू सानकादी ऋषींसह सदस्य म्हणून होते.
सिनीवाली कुहूश्चैव धृतिः पुष्टिः प्रभा वसुः
सिनीवाली, कुहू, धृति, पुष्टी, प्रभा आणि वसु उपस्थित होत्या.
प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः 5.1.28.
अवभृथस्नान करून, तो सर्व देव आणि ऋषी यांच्याकडून सन्मानित झाला.
तस्य तत्प्राप्य दुष्प्राप्यमैश्वर्यमृषिसंस्कृतम्
त्या दुर्मिळ आणि ऋषींनी पावन केलेल्या ऐश्वर्याला त्याने प्राप्त केले.
बृहस्पतेस्तदा भार्यां तारानाम्नीं यशस्विनीम्
त्या वेळी बृहस्पतीची पत्नी, तारानामक आणि कीर्तीवंत, होती.
वाच्यमानस्तदा सोमो देवदेवर्षिभिस्तथा
मग देव आणि ऋषींनी सोमाला तिच्याबद्दल विचारले.
बृहस्पतेस्ततः पक्षं शक्रो जग्राह कोपतः
तेव्हा बृहस्पतीच्या बाजूने, इंद्राने रागाने साथ दिली.
ततो युद्धमभूत्तत्र सुघोरं शक्रसोमयोः
मग तिथे इंद्र आणि सोम यांच्यात भयंकर युद्ध झाले.
सर्वे भीतास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं गताः
तेव्हा सर्व देव घाबरून ब्रह्माकडे आश्रयाला गेले.
देवानां वचनं श्रुत्वा सार्द्धं देवैः पितामहः
देवांचे बोल ऐकून, पितामह त्यांच्यासह गेला.
वारितास्ते स्थितास्तत्र युद्धं त्यक्त्वा सुरासुराः
त्यांनी रोखल्यावर, देव आणि असुर तिथेच थांबले आणि युद्ध सोडले.
तामंतःप्रसवां दृष्ट्वा प्राह भार्यां बृहस्पतिः
पत्नी गर्भवती असल्याचे पाहून, बृहस्पतीने तिला विचारले.
उत्ससर्ज ततस्तारा कुमारं देवरूपिणम् 5.1.28.
त्यानंतर ताराने त्या देवासारख्या कुमाराला सोडून दिलं.
स तेजो जातमात्रोऽपि देवानामाक्षिपच्छिशुः
तो तेजस्वी मुलगा नुकताच जन्मला असला तरी त्याने देवांना चकित केलं.
कस्यायं ब्रूहि सुभगे सोमस्याथ बृहस्पतेः
सौभाग्यवती, सांग ना—हा मुलगा कोणाचा? सोमाचा की बृहस्पतीचा?
यदत्र सत्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतो ह्ययम्
तारा, खरं काय ते सांग—हा मुलगा नेमका कोणाचा आहे?
सोमस्येति रहः सोऽयं कुमारो देवसंनिभः
हा मुलगा सोमाचा आहे—हे गुपित आहे; हा कुमार देवासारखा आहे.
बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य वै तदा
त्या वेळी त्या मुलाचं नाव 'बुध' असं ठेवलं.
तेन सोमोऽभवत्कुष्ठी क्षयरोगयुतस्तदा
त्यामुळे सोमाला त्या वेळी कुष्ठरोग आणि क्षयरोग झाले.
अवन्तीमाजगामाशु सोमो देवदिदृक्षया
देवतांना पाहण्याची इच्छा मनात धरून सोमाने पटकन अवंतीला प्रस्थान केलं.
स्नात्वा संपूजयामास सोमः सोमेश्वरं ततः
तेथे स्नान करून सोमाने सोमेश्वराची पूजा केली.
मत्प्रसादाद्वपुः कांतं तव सोम भविष्यति
माझ्या कृपेने, सोम, तुझं रूप पुन्हा सुंदर होईल.