सोमेश्वरं यथा लिंगमेतत्सत्यं वदामि ते ।।5.1.28.
सोमेश्वराचे हे लिंग कसे निर्माण झाले, ते मी तुला सत्य सांगतो.
यो देवो भगवान्सोमो लोकस्याप्यायनं परम्
जो देव भगवंत सोम आहे, तो जगाचा सर्वोच्च पोषण करणारा आहे.
अवन्त्यां च महाभागो योऽत्रिर्नामा तपोनिधिः
अवन्तीमध्ये अत्री नावाचा, तपश्चर्येचा खजिना असलेला एक महान व भाग्यवान ऋषी होता.
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm अत्रि शब्दोपरि टिप्पणी] ऊर्ध्वबाहुः स वै तेपे ब्रह्मध्यानपरायणः
तो ऋषी दोन्ही हात वर करून ब्रह्मध्यानात मग्न राहून कठोर तप करीत होता.
नेत्राभ्यां तेन सुस्राव भासयच्च दिशो दश
त्याच्या डोळ्यांतून ते वाहू लागलं आणि त्या तेजानं दहा दिशाही उजळून निघाल्या.
दिशश्च तद्यदा व्यास सर्वा धर्तुं न चाशकन्
त्या तेजामुळे, व्यास, दिशा ते धारण करू शकल्या नाहीत.
लोकांश्च भासयत्सर्वान्धरण्यां वै पपात ह
ते सर्व लोकांना प्रकाशमान करत पृथ्वीवर पडले.
वारि सोमात्समुत्पन्नं व्यास तेनैव तेजसा
सोमातून जे पाणी निर्माण झालं, व्यास, ते ह्याच तेजामुळे होतं.
ततः सोमवती शिप्रा विख्याता सर्वसि द्धिदा
म्हणूनच सोमासारखी शिप्रा नदी सर्व सिद्धी देणारी म्हणून प्रसिद्ध झाली.
ख्याता च त्रिषु लोकेषु पापिनां पुण्यदायिनी
ती तिन्ही लोकांत पाप्यांनाही पुण्य देणारी म्हणून ओळखली जाते.
चत्वारोऽप्यत्र पापेन मुच्यंते दर्शनाद्ध्रुवम् 5.1.28.
इथे फक्त तिचं दर्शन केल्याने चार जणही पापातून निश्चित मुक्त होतात.
स्नानं दानं च यो धीमाञ्जपं होमं समाचरेत्
जो बुद्धिमान माणूस तिथे स्नान, दान, जप किंवा होम करतो,
तिलोदकप्रदानेन पिंडदानेन कारिता
तिळांचं पाणी आणि पिंड दान केल्याने,
सर्वत्र दुर्लभा सिप्रा सोमं सोमग्रहस्तथा
सर्वत्र शिप्रा, सोम आणि सोमपात्र फार दुर्मिळ आहेत.
शिप्रासोमजलं व्यास कोटितीर्थफलप्रदम्
शिप्रा आणि सोमाचं पाणी, व्यास, कोटी तीर्थांचं फळ देतं.
अमायां सोमवारश्चेद्व्यतीपातो यदा भवेत्
अमावस्येला सोमवार आणि व्यतीपात एकत्र आले,
एवं सोमवतीतीर्थं जातमत्र महामुने
म्हणून, महर्षे, इथे सोमवती तीर्थ उत्पन्न झालं.
रथे तं स्थापयामास लोकानां हितकाम्यया
लोकांच्या कल्याणासाठी त्याला रथावर बसवण्यात आलं.
युक्तो वाजिसहस्रेण ब्रह्मणा प्रेरितस्तदा
त्या वेळी ब्रह्मदेवाच्या प्रेरणेने, हजार घोड्यांनी जोडलेला तो रथ पुढे गेला.
तुष्टुवुः सर्वभावेन हृष्टाः सर्वे समाहिताः
सर्वजण आनंदित आणि एकाग्र होऊन, पूर्ण मनानं त्याची स्तुती करू लागले.
आप्यायमानं त्रीँल्लोकान्पपात धरणीतले 5.1.28.
तो तिन्ही लोकांत पसरला असताना, पृथ्वीवर उतरला.
त्रिःसप्तकृत्वोऽतिशयाच्चकाराब्धिप्रदक्षिणम्
त्याने सत्त्याहत्तर वेळा समुद्राची प्रदक्षिणा केली.
तदेवौषधयो दिव्या जाता भुवि सुनिर्मलाः
तेव्हा त्या दिव्य औषधी पृथ्वीवर निर्मळपणे उत्पन्न झाल्या.
तुष्टोऽथ भगवान्सोमो जगतेः सर्वदा मुने
मग भगवंत सोम नेहमीच जगावर संतुष्ट राहिला, हे मुनी.
ततस्तस्मै ददौ वाक्यं ब्रह्मा लोकपितामहः
तेव्हा ब्रह्मा, सर्व लोकांचे पितामह, त्याला एक आज्ञा दिली.
सप्तविंशतिं सोमाय दाक्षायणीर्महाव्रताः
ब्रह्म्याने सोमाला दक्षाच्या सत्तावीस कन्या, ज्या मोठ्या व्रतस्थ होत्या, दिल्या.
स तत्प्राप्य महद्राज्यं सोमो भार्यायुतस्तदा
तेव्हा ते महान राज्य मिळवून सोम आपल्या सर्व पत्नींसह सुखाने राहू लागला.
होता च भगवानत्रिरध्वर्युर्भगवान्भृगुः
अत्रि ऋषी होतारूपाने आणि भृगु ऋषी अध्वर्यू म्हणून उपस्थित होते.
सदस्यो भगवान्विष्णुः सनकादिमुखैर्युतः
भगवंत विष्णू सानकादी ऋषींसह सदस्य म्हणून होते.
सिनीवाली कुहूश्चैव धृतिः पुष्टिः प्रभा वसुः
सिनीवाली, कुहू, धृति, पुष्टी, प्रभा आणि वसु उपस्थित होत्या.