शिष्यैस्तु सहितो विप्रो महाकालवनेऽविशत् ।। शिष्यैः सह प्रविष्टौ द्वौ तदा तौ रामकेशवौ
त्या ब्राह्मणाने आपल्या शिष्यांसह महाकाळाच्या अरण्यात प्रवेश केला. त्याच वेळी राम आणि केशवही आपल्या शिष्यांसह तिथे आले.
वन्दमानौ महाकालं स तं केशवमव्रवीत्
महाकाळाला वंदन करत असताना, त्याने केशवाशी बोलले.
सुखमासीच्च साधूनामज्ञानानां च सर्वदा
तो नेहमीच सज्जनांना आणि अज्ञान लोकांनाही सुख देत असे.
युवाभ्यां ते हताः सर्वे कंसप्रमुखतो नृपाः । मुनिसिद्धसुरादीनां स्थितिः कार्या त्वयाऽनघ
तुम्हा दोघांनी कंसासह सर्व राजे मारले आहेत; आता, पापरहित, ऋषी, सिद्ध, देव आणि इतरांचे कल्याण तू कर.
करिष्यामि तमित्युक्त्वा स नमस्य ततो ययौ
'ते मी करीन' असे म्हणून त्याने नमस्कार केला आणि निघून गेला.
कस्य न श्रद्दधे तेषां वचस्त्वत्यद्भुतं यतः
त्यातील कोणालाही इतके अद्भुत वचन खरे वाटले नाही.
ततस्तत्रोत्थितः शब्दः संश्लेषे च तथा तयोः
मग त्या दोघांनी एकमेकांना मिठी मारली, तेव्हा तिथे एक आवाज झाला.
न वै ज्ञातौ मया वीरौ यदुवृष्णिकुलोद्भवौ
ते दोघे वीर यदु आणि वृष्णी कुळातले आहेत, हे मला माहीत नव्हते.
गुर्वर्थं किं ददामीति सह रामेण हर्षितः
रामासोबत आनंदित होऊन त्याने विचारले, 'गुरूंसाठी मी काय द्यावे?''
पुत्रमिच्छाम्यहं त्वत्तो यो मृतो लवणांभसि 5.1.27.
माझा जो मुलगा लवणाच्या पाण्यात मरण पावला, तो मला तुझ्याकडून हवा आहे.
प्रभासे तीर्थयात्रायां त्वमेव तमिहानय
प्रभास येथे तीर्थयात्रेच्या वेळी, तू त्याला इथे आण.
तं समुद्र उवाचेदं दैत्यः पंचजनो महान्
मग मोठ्या दैत्य पाञ्चजनाने, जो समुद्रातील प्राणी होता, त्याला असे सांगितले.
ततः पंचजनं हत्वा ग्राहरूपं महाबलम्
मग त्या समुद्री प्राण्याच्या रूपातील बलाढ्य पाञ्चजनाचा वध केला.
जलेश्वरगृहात्तेन ग्राहेणातीव लीलया
पाण्याच्या अधिपतीच्या घरातून त्या समुद्री प्राण्याच्या रूपात त्याला सहजपणे बाहेर काढले.
यमालयगतं मत्वा तदा वरुणमब्रवीत्
तो मुलगा यमाच्या घरी गेला असे समजून, त्याने वरुणाला विचारले.
पुराजिरे हता दैत्या दानवा बलदर्पिताः
पूर्वी बलाचा गर्व असलेले दैत्य आणि दानव मारले गेले होते.
न्यासभूतो रथो यस्ते विधृतो निहतारिणा
शत्रूंचा संहार करणाऱ्याने तुला दिलेला जो रथ होता—
येनाहवे प्रेतराजं जित्वा पश्यामि बालकम् ददौ तं रथमक्षोभ्यं रणे तस्मै सुरासुरैः
ज्याच्या सहाय्याने युद्धात मृत्युराजाला जिंकून मी त्या मुलाला पाहिले; त्या रथाला देव आणि असुरांनी युद्धात अचल ठेवले होते आणि तो त्याला दिला.
ततो हरिः समालोक्य रथं रत्नपरिष्कृतम्
तेव्हा हरिने रत्नांनी सजवलेला तो रथ पाहिला.
नाना चित्रविचित्रांगं गरुडध्वजराजितम् 5.1.27.
त्या रथावर अनेक रंगीबेरंगी सुंदर आकृती होत्या आणि गरुडाचा ध्वज फडकत होता.
अजेयं देवदेवेंद्रदानवासुरराक्षसैः
तो रथ देव, दैत्य, असुर आणि राक्षस यांच्या दृष्टीने अजिंक्य होता.
सहस्रसूर्यप्रतिमं चारुवक्त्रचतुर्युगम्
त्याच्या चार सुंदर चाकांना जणू हजार सूर्यांची प्रभा होती.
संवर्ताकारविषमं खगेंद्रवरकेतनम्
तो रथ प्रचंड आणि भयंकर दिसत होता, आणि त्यावर पक्षीराजाचा ध्वज होता.
प्रदक्षिणमुपाकृत्य देवताभ्यः प्रणम्य च
त्याची प्रदक्षिणा करून देवतांना वंदन केले.
ततो जगाम त्वरितो जनार्दनो जगन्निवासो यमलोकमाश्रिताम्
मग जनार्दन, जो सर्व जगाचा आधार आहे, वेगाने यमाच्या लोकात गेला.
तत्र प्रध्यापयामास शंखं शार्ङ्गधनुर्धरः
तेथे शार्ङ्गधनुर्धारी भगवानाने शंखनाद केला.
नरकांतर्गता मर्त्याः पापाचारपरायणाः
नरकात असलेले, पापमय वर्तन करणारे मनुष्य
शस्त्राणि कुंठतां प्रापुर्यंत्राणि विविधानि च
त्यांची शस्त्रे बोथट झाली आणि सर्व प्रकारची बंधने निष्प्रभ झाली.
असिपत्रवनंनाम शीर्णपर्णमजायत
असिपत्रवन नावाचे तलवारीच्या पानांचे जंगल पानरहित झाले.
अभैरवं भैरवाख्यं कुंभीपाकमवाचिकम् 5.1.27.
भैरव, अभैरव, कुंभिपाक आणि अवाचिक ही भयंकर नरकस्थाने