कारणं तच्च रुद्रस्य काम्य त्वमिदमुच्यते
ते कारणसुद्धा रुद्राचेच मानले जाते; हेच इच्छित स्वरूप आहे असे सांगितले जाते.
अचैतन्यं प्रधाने च तच्च तत्त्वमिदं स्मृतम्
प्रधानातले ते तत्त्व जड आहे असे मानले जाते.
प्रयोजने च वैजात्यं ज्ञात्वा तत्त्वमसंख्यया
उद्देशातील वेगळेपण ओळखून, ते तत्त्व गणनेशिवायच समजले जाते.
इति तस्य तत्त्वभावं तत्त्वसंख्या च तत्त्वतः
अशी या तत्त्वाची खरी प्रकृती आणि तत्त्वांची संख्या स्पष्ट सांगितली आहे.
सांख्ये कृता भक्तिरेषा सद्भिराध्यात्मिकी मता
सांख्य पद्धतीत जो भक्तीभाव आहे, तो ज्ञानी लोकांनी आध्यात्मिक मानला आहे.
प्राणायामपरो नित्यं ध्यायते नियतेंद्रियः
दुसरा, प्राणायाम साधणारा, नेहमी इंद्रिये आवरून ध्यान करतो.
हृत्कञ्जकर्णिकासीनं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम्
तो हृदयातील कमळाच्या कुडीवर बसलेला, पाच तोंडांचा आणि तीन डोळ्यांचा त्या प्रभूचे ध्यान करतो.
श्वेतं दशभुजं भद्रं वरदाभयहस्तकम्
तो शुभ्र, शुभ, दहा भुजा असलेला, वरद आणि अभय देणाऱ्या हातांनी युक्त आहे.
य एव भक्तिमान्रुद्रे रुद्रभक्तः स उच्यते 5.1.7.
जो खऱ्या अर्थाने रुद्राचा भक्त आहे, त्यालाच रुद्रभक्त म्हणतात.
स्वयं रुद्रेण विहितो ब्रह्मादीनां समागमे
हे सर्व रुद्रानेच ब्रह्मा आणि इतर देवांच्या उपस्थितीत ठरवले.
निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः
ते लोक निरपेक्ष, अहंकाररहित, आसक्तिरहित आणि संग्रहविरहित असतात.
भूतानां कर्मभिर्नित्यं त्रिविधैरभयप्रदाः
ते नेहमी त्रिविध कर्मांनी सर्व जीवांना अभय देतात.
यजंतो विवि धैर्यज्ञैर्ये विप्राः क्षेत्रवासिनः
जे ब्राह्मण विविध यज्ञ करीत, तीर्थक्षेत्री राहतात,
व्रजंत्येव सुदुष्प्राप्यं ब्रह्मसायुज्यमक्षयम्
ते अत्यंत कठीण आणि अविनाशी असे ब्रह्मसायुज्य नक्कीच प्राप्त करतात.
पुनरावर्तनं हित्वा विधिं माहेश्वरं स्थिताः
पुनर्जन्म सोडून, ते महेश्वराच्या नियमात स्थिर राहतात.
गार्हस्थ्यं विधिमासाद्य षट्कर्मनिरताः सदा
गृहस्थाश्रमाचा नियम स्वीकारून, ते नेहमी सहा कर्तव्यांत मग्न असतात.
अधिकं फलमायांति सर्वदुःखविवर्जिताः
सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन, त्यांना अधिक फळ मिळते.
दिव्येनैश्वर्ययोगेन स्वारूढः स्वपरिग्रहः
दैवी ऐश्वर्याने एकरूप होऊन, तो स्वतःच्या संपत्तीवर आरूढ होतो.
वृतः स्त्रीणां सहस्रैश्च स्वच्छंदगमनालयः 5.1.7.
हजारो स्त्रियांनी वेढलेला, तो आपल्या इच्छेने येतो-जातो आणि राहतो.
स्पृहणीयतमः पुंसां सर्ववर्णोत्तमो धनी
तो पुरुषांमध्ये सर्वांत आकर्षक, सर्व वर्णांमध्ये श्रेष्ठ आणि धनवान असतो.
धर्मज्ञो रुद्रभक्तश्च सर्वविद्यार्थपारगः
तो धर्म जाणणारा, रुद्रभक्त आणि सर्व विद्या संपादन केलेला असतो.
वेदाध्ययनसंयुक्तो च भैक्षवृत्तिर्जितेंद्रियः
तो वेदाध्ययनात मग्न, भिक्षा मागून जगणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला असतो.
मृतः काले समृद्धेन सर्वभोगावलंबिना
योग्य वेळी मृत्यू येताच, सर्व भोगांचा पुरेपूर आस्वाद घेतलेला असतो.
गुह्यकोनाम रुद्रस्य गणः परमसंमतः
तो रुद्राच्या गुह्यक नावाच्या अत्यंत मान्यताप्राप्त गणात सामील होतो.
तेषां च समतां याति तुल्यैश्वर्यसम न्वितः ।। देवदानवमर्त्येषु स च पूज्यतमो भवेत
तो त्यांच्याशी समान होतो, तसाच ऐश्वर्यसंपन्न; देव, दानव आणि माणसांमध्ये सर्वांत पूज्य होतो.
वर्षकोटिसहस्राणि वर्षकोटिशतानि च
कोट्यवधी वर्षे आणि शेकडो कोटी वर्षे तो तेथे राहतो.
वसित्वासौ विभूत्या वै यदा च च्यवते नरः
संपत्तीने राज्य केल्यानंतर, जेव्हा तो पुरुष देह सोडतो,
महाकालवने क्षेत्रे ब्रह्मचर्याश्रमे स्थितः
महाकाळ वनातील पवित्र क्षेत्रात ब्रह्मचर्याश्रमात तो वास करतो.
मृतोऽसौ याति दिव्ये वै विमाने सूर्यवर्चसि 5.1.7.
मृत्यू आल्यावर, तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिव्य विमानात जातो.
रुद्रलोकं समासाद्य गुह्यकैः सह मोदते
रुद्रलोकात पोहोचून, गुह्यकांसह तो आनंदाने राहतो.